Çilek Bakımı

Çilek bahçesini hastalık ve nematod taşımayan temiz fidelerle kurun; meyve üretilen bahçelerden alınan fideler hastalık getirir. Toprağı derin işleyip yanmış çiftlik gübresi karıştırın ve 60–70 cm genişliğinde, 20–30 cm yüksekliğinde yastıklar hazırlayın. Yastıkları siyah plastik ya da samanla örtmek yabancı otu bastırır, meyveyi temiz tutar ve sulama aralığını uzatır. Saman, sonraki yıllarda sümüklü böceklere barınak olabileceği için sonbaharda kaldırılmalıdır.

Çilek fazla suya duyarlıdır; aşırı sulama yapraklarda sararma ve mantar hastalıklarına yol açar. Toprağın üst 2–3 cm'si kuruduğunda sulayın. Yeni dikilen fideler ve meyve dönemi daha fazla dikkat ister; özellikle Haziran'da dikilen frigo fideler ilk iki üç hafta boyunca günde birkaç kez hafifçe sulanır. Suyu sabah verin, tacı ve meyveleri ıslatmayın. Damla sulama en uygun yöntemdir. Saksı ve asma saksılar yazın çok çabuk kurur.

Çilek en iyi ürünü ve en tatlı meyveyi rüzgârdan korunan, tam güneş alan bir yerde verir; biraz gölgeye dayanır. Bitki gün uzunluğuna duyarlıdır: kısa günlerde çiçek gözü, uzun yaz günlerinde kol oluşturur. Bu yüzden bir bölgeye uyan çeşit başka bir bölgede aynı verimi vermeyebilir. Balkonda yetiştiriyorsanız gün boyu güneş alan, rüzgârdan korunan bir köşe seçin.

En uygun toprak süzek, kumlu-tınlı ve hafif topraktır; ağır ve ıslak killi topraklarda kökler yatay büyür ve hastalık artar. Denizli İl Tarım pH 6,5–7 arasını ideal kabul eder. Fazla kireç demir alımını engellediği için yapraklarda sararma (kloroz) yapar. Taban suyu yüksek yerlerde çilek yetiştirmeyin. Çilek sökülen yere ekim nöbeti uygulamadan tekrar çilek dikmeyin; biber, patlıcan, patates ve domates yetişen yerlerde toprağı 4–5 yıl dinlendirin.

Çilek kuru havaya duyarlıdır ama nemin fazlası da sorun çıkarır. Ohio State Üniversitesi'nin kontrollü ortam önerisi gündüz nemini yüzde 40–60 aralığında tutmaktır; düşük nemde yaprak uçlarında yanıklık görülebilir. Öte yandan çiçeklenme döneminde nemin yüksek olduğu, yağışlı geçen yerlerde meyvede gri küf çürüklüğü büyük zarar verir. Sıra aralarını geniş tutmak ve yapraklar arasında hava dolaşımını sağlamak bu riski azaltır.

Çilek −10 °C'ye kadar özel önlem almadan yetişebilir; daha soğuk yerlerde bitkiler saman ya da kuru yaprakla örtülür. Verim ve kalite için kışın 400–500 saat soğuklama alması gerekir. Büyüme döneminde gündüz 20–24 °C, gece 10–12 °C idealdir; serin geceler meyveyi daha iri ve tatlı yapar, gece sıcaklığı 16–18 °C'yi aşınca meyvenin ekşiliği artar. Çiçekli dönemde don beklenen gecelerde bitkilerin üzerini örtün.

Dikimden bir ay kadar önce toprağa yanmış çiftlik gübresi karıştırın; ticari gübrenin türü ve miktarı toprak analizine göre belirlenmelidir. Dikim öncesi verilen fosfor ve potasyum çoğu zaman yeterli olur, yıllık gübrelemede ağırlık azotlu gübrelere verilir. Hasattan sonra da gübrelemeye devam edin; gelecek yılın çiçek gözleri sonbaharda oluşur. Saksıdaki çileğe iki haftada bir genel amaçlı sıvı gübre, çiçek tomurcukları görününce yüksek potasyumlu sıvı gübre verin.

Çilekte budama, kol temizliği ve yaprak yenilemesi demektir. Meyve için yetiştirilen bitkide kolları görür görmez keskin bir makas ya da çapayla kesin; kolları çekerek koparmayın. Kesilmeyen kollar verimi belirgin biçimde düşürür. Yılda bir kez ürün veren yazlık çeşitlerde hasat bitince eski yaprakları tacın yaklaşık 10 cm üstünden kesin; yeni ve sağlıklı yapraklar çıkar. Dört mevsim çeşitlerde yalnızca kurumuş ve hastalıklı yaprakları temizlemek yeterlidir.

Çilek saksıda, yetiştirme torbasında, balkon kasasında ve asma saksıda yetişir. Kabı çok amaçlı ya da toprak esaslı saksı harcıyla doldurun, bitkileri yaklaşık 20 cm arayla ve taç toprak yüzeyiyle aynı seviyede kalacak şekilde dikin. Kapları güneşli, rüzgâr almayan bir yere koyun ve düzenli sulayın. Kaptaki bitkiler zamanla zayıflar; üç dört yılda bir yerlerine köklendirdiğiniz kardeşleri taze harçla dikin. Şubat'ta ısıtılmayan bir seraya ya da camlı balkona alınan saksılar yaklaşık iki hafta erken meyve verir.

Çilek en kolay kardeşle, yani kol (stolon) üzerinde oluşan yavru bitkilerle çoğaltılır. Kollar yaz boyunca yaprak koltuklarından çıkar ve boğumlarında yavru bitkiler oluşturur. Yaz sonunda, ana bitkinin yanına toprakla doldurulmuş küçük saksılar gömün ve yavru bitkileri tel bir kancayla bu saksılara sabitleyin. Toprağı hafif nemli tutun; yavru bitki kök saldıktan sonra ana bitkiye bağlayan kolu kesin. Dört mevsim çeşitler az kol verir; dağ çilekleri tohumla da çoğalır.

Çilek ilkbaharda beyaz, ortası sarı, beş taç yapraklı çiçekler açar. İyi tozlanmayan çiçekler şekli bozuk meyve verir. Tozlanmadan sonra meyve genelde 30–35 günde olgunlaşır; Marmara'da ilk meyveler Mayıs'ın ilk haftasında kızarır. Geç ilkbahar donları çiçeklerin ortasını karartır ve bu çiçekler meyve bağlamaz. Yaz dikiminde fideler dikimden kısa süre sonra çiçek açarsa bu çiçekleri koparın; bitki önce kök ve yaprak geliştirmelidir.

Nisan'da yastıklardaki yabancı otları temizleyip ilkbahar çapasını yapın ve meyveler oluşurken altlarına saman serin. Mayıs–Temmuz hasat dönemidir; meyveleri kızardıkça sabah serinliğinde toplayın. Haziran'da frigo fide dikimi yapılır. Temmuz–Ağustos'ta kolları köklendirerek yeni fide alın, yazlık çeşitlerde eski yaprakları kesin ve gübreleyin. Ekim–Aralık taze fideyle dikim dönemidir; sonbaharda samanı kaldırın.