Ortanca Bakımı

Ortancanın bakımını üç şey belirler: yer, su ve budama zamanı. Sabah güneşi alan, öğleden sonra gölgede kalan ve rüzgârdan korunan bir köşe seçin. Toprağı nemli tutmak için her yıl ilkbaharda kök bölgesine yanmış yaprak ya da kompost malçı serin, gövdenin dibinde birkaç santim boşluk bırakın. RHS kuru çiçek başlarının kış boyunca bitkide kalmasını önerir; alttaki taze sürgünleri dondan korurlar. Budamayı yalnızca doğru zamanda ve hafif yapın.

Cins adı Hydrangea Yunancada su ve kap sözcüklerinden gelir; MOBOT'a göre bu ad kap biçimli meyvelere gönderme yapar, ama bitki gerçekten de suya düşkündür. İri yapraklar suyu hızla kaybeder ve toprak kurudukça bitki sarkar. Yeni dikilen bitkiyi ilk büyüme döneminde düzenli sulayın; Clemson Extension sıcakta haftada bir ya da daha sık derin sulama önerir. Saksıdaki bitki toprağı bahçedekinden çok daha çabuk kuruttuğu için yazın sık kontrol edilmelidir. Mavi çeşitlerde RHS mümkünse yağmur suyu önerir, ama susuz bırakmaktansa musluk suyu kullanın.

NC State Extension ortancanın benekli gölge, yarı gölge ve hatta derin gölgede iyi büyüdüğünü, öğleden sonra güneşinden korunması gerektiğini belirtir. Virginia Tech tam güneşte bitkinin öğleden sonra genellikle sarktığını yazar. MOBOT tam güneşe ancak toprak sürekli nemliyse dayandığını belirtir. Doğu cepheli bir duvarın önü ya da bir ağacın açık gölgesi idealdir. Çok koyu gölgede ise çiçek sayısı azalır.

Ortanca organik maddece zengin, nemli ama iyi drene olan toprağı sever; RHS killi topraklara iyi uyduğunu belirtir. Çiçek rengi toprağın pH değerine bağlıdır. Virginia Tech ve Clemson Extension'a göre pH 5,0–5,5 arasında çiçekler mavi, 6,0'ın üstünde pembe olur; 5,6–5,9 arasında mor ve ara tonlar çıkar. RHS kireçli toprakta mavi rengi korumanın en kolay yolunun bitkiyi asitli (erikasöz) kompostla saksıda yetiştirmek olduğunu belirtir. Toprağı değiştirmeden önce pH testi yaptırın; uygulama miktarı için bir ziraat mühendisine danışın.

Kaynaklar ortanca için ayrı bir hava nemi değeri vermez; asıl belirleyici topraktaki nemdir. Virginia Tech yaprakların nem yetmediğinde hızla sarktığını belirtir. Kuru, rüzgârlı ve sıcak yerlerde yapraklar daha çabuk su kaybeder; gölgeli ve rüzgâr almayan bir köşe ile malç bu kaybı azaltır. Çiçekçiden alınan saksı ortancasını içeride kaloriferden uzak tutun. Clemson Extension yaprak hastalıklarını azaltmak için damla sulamayı ya da yaprakların gün içinde kuruyabilmesi için sabah erken sulamayı önerir.

Ortanca soğuğa dayanıklıdır; MOBOT USDA 6. bölgeye kadar kışa dayandığını belirtir. Sorun bitkinin kendisinden çok çiçek gözlerindedir: Virginia Tech birçok çeşidin çiçek gözlerinin soğuk kışlarda öldüğünü yazar, RHS taze ilkbahar sürgünlerinin geç donlara hassas olduğunu belirtir. Saksıdaki bitkiyi geç don gecelerinde korunaklı bir duvar dibine çekin. Iowa State, iç mekânda çiçekteki saksı ortancası için 16–18 °C'lik serin bir oda önerir.

RHS yerleşmiş ortancalara düzenli gübre vermenin genellikle gerekmediğini belirtir: fazla gübre yumuşak, yapraklı büyüme yaratır, çiçek gözü oluşumunu azaltır ve bitkiyi dona karşı hassaslaştırır. Kumlu ve fakir toprakta zayıf kalan bitkiye ilkbaharda genel amaçlı bir gübre yeterlidir. Clemson Extension ilkbahar ve yaz başında hafif, dengeli uygulamalar önerir. Clemson ayrıca fazla azotun çiçek açmamanın nedenlerinden biri olduğunu yazar.

Klasik ortancalar çiçeği bir önceki yılın dallarında açar; yanlış zamanda budamak çiçek gözlerini keser. RHS solmuş çiçek başlarını ilkbahar ortasına kadar bitkide bırakmayı, sonra ilk ya da ikinci sağlam göz çiftinin hemen üstünden kesmeyi ve her yıl en yaşlı bir iki dalı dipten çıkarmayı önerir. Clemson Extension şekil budamasının çiçeklenmeden hemen sonra yapılmasını ve 1 Ağustos'tan sonra budama yapılmamasını ister. Virginia Tech yaz sonu, sonbahar ve kış budamasının ertesi yılın çiçek gözlerini aldığını vurgular.

Saksı için RHS kompakt çeşitleri ve iki ölçü toprak esaslı saksı harcına bir ölçü çok amaçlı kompost karışımını önerir; mavi çiçek isteniyorsa asitli (erikasöz) kompost kullanılır. Kökler saksıyı doldurunca ilkbaharda bir boy büyük saksıya alın. Saksıyı saksı ayağı ya da birkaç tuğla üstüne koymak su birikmesini önler. RHS saksıyı kışın sarmanın kök topunu dondan korumaya yetmediğini belirtir.

Ortanca çelikle kolay çoğalır. RHS yumuşak odun çeliklerini ilkbahar sonundan yaz ortasına, yarı odun çeliklerini yaz ortasında, odun çeliklerini kışın almayı önerir; çelikten yetişen bitkinin çiçek açması iki üç yıl sürebilir. Clemson Extension daldırmayı da önerir: esnek bir dalı toprağa yatırın, gömülen kısmın kabuğunu halka şeklinde soyun ve ucunu dışarıda bırakarak toprakla örtün. Köklenen dal ertesi yıl ana bitkiden ayrılabilir.

Klasik çeşitler yaz başı ve ortasında, Virginia Tech'e göre çoğunlukla Haziran–Temmuz'da açar. Yeniden çiçeklenen (remontan) çeşitler hem eski hem yeni dallarda çiçek verdiği için yaz boyunca açmaya devam eder. RHS çiçeklerin yaz sonunda yeşil ve pembe-kızıl tonlara dönerek solduğunu belirtir. Çiçek açmayan ortancada önce kışın ya da geç donda çiçek gözlerinin zarar görüp görmediğine, sonra budama zamanına, gölgeye ve fazla azotlu gübreye bakın.

İlkbaharda solmuş çiçek başlarını kesin, en yaşlı dalları seyreltin, malç serin ve geç don gecelerinde saksıyı koruyun. Yazın toprağı nemli tutun, bitkiyi öğleden sonra güneşinden koruyun ve gerekiyorsa çiçeklenme biter bitmez şekil verin. Sonbaharda budama yapmayın; kuru çiçek başlarını bitkide bırakın. Kışın saksıdaki bitkinin toprağı kurak günlerde tamamen kurumasın.