Amarilis Bakımı

Amarilis bakımı üç döneme ayrılır: çiçek, yaprak ve dinlenme. Çiçek döneminde soğanı aydınlık ama serin bir yerde tutun, saksıyı birkaç günde bir çevirerek sapın ışığa doğru eğilmesini önleyin, ağır çiçek sapını gerekirse ince bir çubuğa bağlayın. Çiçekler solunca sapı kesin ama yaprakları bırakın. Yaprak döneminde bitkiyi güneşli bir yerde sulayıp gübreleyin; bu, gelecek yılın çiçeğini hazırlar. Yaz sonunda sulamayı kesip soğanı dinlendirin. Soğan bitkinin en zehirli kısmıdır; saklarken ve dikerken çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı bir yer seçin.

Yeni diktiğiniz soğanı bir kez iyice sulayın, sonra filiz görünene kadar suyu kesin; kökü olmayan soğan suyu kullanamaz ve ıslak toprakta çürür. Filiz ve yapraklar çıktıktan sonra toprağı hafif nemli tutun: üst 2–3 cm kuruyunca saksının altından su gelene kadar sulayın ve tabakta biriken suyu dökün. Clemson Extension çiçeklenme döneminde toprak yüzeyi kuruyunca sulamayı önerir. Çiçekten sonra yapraklar büyürken düzenli sulamayı sürdürün. Dinlenme döneminde ise hiç su vermeyin; soğanı uyandırmak istediğinizde sulamaya yeniden başlayın.

Dikimden filiz çıkana kadar saksıyı aydınlık ve serin bir yerde tutun. Filiz göründükten sonra en güneşli pencereye taşıyın; Clemson Extension günde en az dört saat doğrudan güneş ve güneye bakan bir pencere önerir. Gölgede kalan bitkinin sapı uzar, incelir ve az çiçek verir. Çiçekler açtıktan sonra saksıyı doğrudan güneşten çekin; Wisconsin Üniversitesi ve UF/IFAS bunun çiçeklerin ömrünü uzattığını belirtir. Çiçek bitince yaprakların büyüyeceği dönem için bitkiyi yeniden en aydınlık yere alın. Yazı balkonda geçirecek bitkiyi önce gölgeye çıkarın, birkaç gün içinde yavaş yavaş güneşe alıştırın.

Organik maddece zengin, iyi drene olan bir saksı toprağı kullanın. Clemson Extension eşit miktarda torf ve perlitten oluşan bir karışım önerir; RHS toprak esaslı ya da çok amaçlı bir harç kullanır. Saksı soğandan yalnızca biraz geniş olmalı: Wisconsin Üniversitesi ve Clemson soğanın çevresinde yaklaşık 2,5–5 cm boşluk kalacak bir saksı önerir. Soğanın yarısı, hatta üçte ikisi toprak üstünde kalsın. Çiçek sapı ağır olduğu için devrilmeye dayanıklı, ağır bir saksı seçin; hafif saksıda UF/IFAS ağırlık için dibe çakıl koymayı önerir. Drenaj deliği şarttır.

Amarilis özel bir nem istemez. Georgia Üniversitesi'nin ev bitkileri tablosu bitkiyi ortalama nemde yetişenler arasında sayar; UNH Extension çoğu ev bitkisi için yüzde 40–60 bağıl nemi uygun görür. Kaloriferli odalarda yaprak püskürtmeye gerek yoktur; soğanın boynunda su birikmesi çürümeye zemin hazırlar. Saksıyı kalorifer peteğinin ve sıcak hava çıkışlarının yakınına koymayın: kuru, sıcak hava hem toprağı hem çiçekleri çabuk kurutur.

Wisconsin Üniversitesi büyüme döneminde 18–21 °C'yi önerir; daha sıcak odada çiçek sapı zayıf, çiçekler küçük olur. Çiçekler açınca 15–18 °C civarında daha serin bir yer çiçeklerin daha uzun kalmasını sağlar. Dinlenme döneminde soğanı 7–13 °C arasında, serin ve karanlık bir yerde tutun. NC State Extension bitkinin yaklaşık 2 °C'nin altında zarar gördüğünü belirtir; balkondaki saksıyı sonbaharda ilk dondan önce içeri alın. Kışın soğuk cereyan alan pencere kenarından da uzak tutun.

Yaprağı olmayan soğana gübre vermeyin; Clemson Extension bunun kökleri öldürebileceğini belirtir. İlk çiçek soğanda depolanmış besinle açar, dikimden sonra gübre gerekmez. Asıl gübreleme çiçekten sonra, yapraklar büyürken yapılır: Wisconsin Üniversitesi ayda bir, ev bitkileri için önerilen oranda dengeli bir gübre önerir. Daha sık ya da daha güçlü uygulama toprakta tuz birikimine ve kök yanığına yol açar. Gübreyi nemli toprağa verin ve yaz sonunda dinlenmeye almadan önce gübrelemeyi kesin.

Amarilis köklerinin saksıyı sıkışık doldurmasından hoşlanır; her yıl saksı değiştirmek gerekmez. RHS saksı değişimini iki üç yılda bir, Ocak–Mart arasında çiçekten sonra yapmayı önerir; Wisconsin Üniversitesi de soğanın dinlenme döneminden sonra değiştirilmesini önerir. Yeni saksı soğandan yalnızca biraz geniş olsun. Arada kalan yıllarda RHS, dinlenmeden uyandırırken üstteki 2,5–5 cm toprağı taze harçla yenilemeyi önerir. Soğanı yine yarısı toprak üstünde kalacak şekilde dikin.

Evde en kolay yol yavru soğanlardır. Ana soğanın yanında kendi kökleri olan küçük soğanlar oluşur; bunları saksı değişimi sırasında ayırıp ayrı saksılara dikin. RHS yavru soğanların üç dört yılda çiçek açtığını ve ana bitkiyle aynı çiçeği verdiğini belirtir. Tohumla çoğaltma da mümkündür: taze tohum ilkbaharda süzek bir tohum harcına ekilir ve yaklaşık 21 °C'de çimlendirilir. Ancak tohumdan gelen bitkinin çiçek açması altı yılı bulabilir ve renk çoğunlukla ana bitkiden farklı olur. Yavru soğanları ana soğanla bırakırsanız saksı zamanla daha gür görünür.

Satın alınan soğan dikimden yaklaşık altı sekiz hafta sonra çiçek açar; Ekim–Ocak arasında dikilen soğan kış ortasından ilkbahara kadar açar. Her sapta iki ile altı çiçek bulunur ve NC State'e göre çiçekler 3–4 hafta dayanır. İkinci yıl çiçek için dinlenme şarttır: 8–10 hafta serin ve kuru tutulan soğan, sulamaya başlandıktan yaklaşık dört altı hafta sonra yeniden açar. RHS çiçek açmamanın başlıca nedenleri olarak soğanın erken kurutulmasını, fazla gölgeyi ve önceki yaz yetersiz sulamayı sayar. Solan her çiçeği altındaki şişkin kısımla birlikte koparın, tohum bağlamasına izin vermeyin.

Sonbahar ve kış başı dikim ve uyandırma zamanıdır; yeni soğanı dikin ya da dinlenen saksıyı ışığa alıp sulamaya başlayın. Kışın çiçek açarken saksıyı aydınlık ama serin bir yerde, kalorifer peteğinden uzak tutun. İlkbaharda solan çiçek sapını kesin, yaprakları güneşte büyütün ve ayda bir gübreleyin; don tehlikesi geçince saksıyı balkona çıkarabilirsiniz. Yaz sonunda sulamayı ve gübrelemeyi kesip yaprakların sararmasını bekleyin, soğanı 8–10 hafta serin ve karanlık bir yerde dinlendirin.