İçeriğe geç
Filizim

Orkide: Kökler çürüyor

Orkidede kök çürümesi çoğunlukla sürekli ıslak kalan, ufalanıp sıkışmış kabuk harcından ya da dış kapta bekleyen sudan başlar. Birkaç sağlam kök ve sert bir taç kaldıysa bitki çoğu zaman kurtarılır. Bunun için harcı değiştirmek ve çürük kökleri kesmek gerekir; sulamayı azaltmak tek başına yetmez.

Hangi yapraklar, hangi belirti?

  • Belirti nerede
    Kök kahverengi ya da siyah, yumuşak; sıkınca kabuğu sıyrılıp ince bir tel kalıyor
    Olası neden
    Kök çürümesi
    İlk yapılacak
    Bu kökü sağlam dokuya kadar kesin.
  • Belirti nerede
    Kök gümüşi-beyaz ya da yeşil, sert ve dolgun
    Olası neden
    Sağlıklı kök
    İlk yapılacak
    Dokunmayın; yeni harca bu köklerle dikin.
  • Belirti nerede
    Kök açık kahverengi, kâğıt gibi kuru ve içi boş
    Olası neden
    Susuzluktan kurumuş kök
    İlk yapılacak
    Kesin; sulamayı harcın kuruma hızına göre ayarlayın.
  • Belirti nerede
    Harç toz gibi ufalanmış, ekşi kokuyor, saksı dibi hep ıslak
    Olası neden
    Bozulmuş, havasız harç
    İlk yapılacak
    Harcı tamamen atın, taze kabuk harcı kullanın.
  • Belirti nerede
    Taç kararmış, ortadaki yaprak kolayca yerinden çıkıyor
    Olası neden
    Taç çürüklüğü
    İlk yapılacak
    Taçta su bırakmayın; tepe çürüdüyse yavru bitkiye bakın.

Olası nedenler

  1. 1Sürekli ıslak harç

    Güve orkidesinin kökleri doğada ağaç dalı üzerinde, havayla temas ederek yaşar. Harç bir sulamadan ötekine kurumaya fırsat bulamazsa köklerin dışındaki süngerimsi gümüşi tabaka sürekli suya doygun kalır, kök havasız kalıp ölür. Sık sulama bu yüzden en sık nedendir. Ölçü takvim değil harcın kendisidir: üst kısım kuruduğunda sulayın, süzülmeyen suyu saksıda bırakmayın.

  2. 2Dış kapta bekleyen su

    Orkideler çoğunlukla delikli plastik bir saksıyla dekoratif bir dış kabın içinde satılır. Sulamadan sonra süzülen su bu kabın dibinde birikir ve harcın alt kısmını günlerce ıslak tutar. Kökler en önce burada, saksının dibinde çürür; üstten bakınca harç kuru görünebilir. Her sulamadan sonra iç saksıyı çıkarıp lavaboda süzdürün, dış kabı kurulayıp öyle geri yerleştirin.

  3. 3Ufalanmış ya da sıkışmış harç

    Kabuk parçaları zamanla çürüyüp ufalanır, aralarındaki hava boşlukları kapanır ve harç sünger gibi su tutmaya başlar. Bazı orkideler sıkıştırılmış yosun içinde satılır; yosun üstte kuruduğu hâlde ortada ıslak kalabilir. Harç iki yılı doldurduğunda ya da toz gibi ufalandığında yenilenmelidir. Bahçe toprağı ya da çok amaçlı saksı toprağı orkide köklerini kısa sürede havasız bırakır.

  4. 4Serin oda ve az ışık

    Kışın oda serinken ve gün kısayken bitki daha az su kullanır, harç çok daha yavaş kurur. Yaz alışkanlığıyla sulamaya devam edilirse kökler ıslak kalır. Soğuk pencere camına dayanmış saksıda bu etki daha belirgindir. Kışın harcı daha seyrek kontrol edin, bitkiyi en aydınlık pencereye ama camdan biraz uzağa koyun ve sulamayı sabah yapın ki harç gün içinde havalansın.

Şimdi ne yapın?

  • Bitkiyi saksıdan çıkarın ve eski harcı köklerin arasından tamamen temizleyin.
  • Çürük kökleri alkolle silinmiş bir makasla, sağlam dokuya kadar kesin.
  • Kalan köklere yetecek büyüklükte, delikli bir saksı seçip taze kabuk harcına dikin.
  • Dikimden sonraki ilk sulamada harcı yalnız hafifçe ıslatın ve suyu tamamen süzdürün.

Bunu yapmayın

  • Çürümüş bitkiyi aynı harca geri dikmeyin.
  • Gümüşi ya da yeşil, sert kökleri temizlik için kesmeyin.
  • Kurtarma sırasında bitkiyi büyük bir saksıya almayın; fazla harç daha uzun süre ıslak kalır.

Ne zaman tekrar bakın?

Yeni harca aldıktan sonraki üç dört hafta boyunca her sulamadan önce şeffaf saksıdan köklere bakın. Kök uçlarında yeşil, parlak yeni büyüme ve tepede sert bir yaprak görüyorsanız bitki toparlanıyordur; yeni kökler de kahverengileşiyorsa harcın kuruma hızını yeniden gözden geçirin.

Orkide için teşhise başlayın

Bitki ve belirti seçili gelir; yalnız toprak, ışık ve sulama sorularını yanıtlayın.

Teşhise başla

Sık Sorulan Sorular

Sağlıklı orkide kökü nasıl görünür?
Sağlıklı kök sert ve dolgundur, sıkınca ezilmez. Kuruyken dıştaki süngerimsi tabaka nedeniyle gümüşi-beyaz, sulandıktan sonra yeşil görünür; büyüyen ucu parlak yeşil ya da açık renklidir. Çürük kök kahverengi ya da siyahtır, yumuşaktır, parmakla sıkınca dış tabakası sıyrılır ve ortada ince bir tel kalır. Susuzluktan kurumuş kök ise hafif, kâğıt gibi ve içi boştur; çürük değildir ama işlevini yitirmiştir, onu da kesebilirsiniz.
Hiç sağlam kök kalmadıysa orkide kurtarılır mı?
Yapraklar ve taç sert kaldıkça şans vardır, ama süreç uzun sürer. Çürük kökleri tamamen temizleyin, bitkiyi küçük bir saksıya az miktarda taze kabuk harcıyla oturtun ve devrilmesin diye bir çubuğa bağlayın. Aydınlık, ılık, doğrudan güneş almayan bir yerde tutun; harcı ıslak değil hafif nemli bırakın. Taç kararıp yumuşadıysa büyüme noktası ölmüştür; çiçek sapında köklenmiş bir yavru bitki varsa onu ayırıp dikmek daha umutludur.
Saksının dışındaki hava kökleri de kahverengi, onlar da çürük mü?
Saksının dışında kalan hava kökleri havayla temas ettiği için ıslaktan pek çürümez; kahverengileşmişlerse çoğunlukla kurumuşlardır. Kuru ve kâğıt gibi olanları dipten kesebilirsiniz. Gümüşi, sert ve ucu yeşil olanlar sağlıklıdır, bitkinin tutunmasına ve havadaki nemi almasına yardım eder; bunları kesmeyin. Harcın içindeki köklerle dışarıdakileri ayrı değerlendirin: çürüme hemen her zaman harcın içinde, özellikle saksının dibinde başlar.
Kök çürümesi için ilaç kullanmalı mıyım?
Evde çoğu durumda gerekmez. Çürümeyi başlatan şey ıslak ve havasız harçtır; çürük kökleri kesip bitkiyi taze kabuğa almak ve sulamayı harcın kurumasına göre ayarlamak asıl çözümdür. Kesimde kullandığınız makası alkolle silin, eski harcı başka bir bitkide kullanmayın. Kesimden sonra yeni kökler de hızla çürüyorsa ya da yapraklarda yayılan koyu, sulu lekeler görüyorsanız bir mantar hastalığı olabilir. Ruhsatlı ürün ve doğru doz için bir ziraat mühendisine ya da İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne danışın.
Kaynaklar (5)

Hastalik

Sıcaklık