Afrika Menekşesi Bakımı

Afrika menekşesinin bakımı küçük ama düzenli dikkat ister: aynı pencere, sabit sıcaklık ve toprağa göre ayarlanan sulama. Rozetin dışındaki yaşlı yapraklar zamanla sararıp kurur; bunları sapın dibinden küçük, temiz bir makasla kesin. Solan çiçekleri tek tek koparın, bir saptaki son çiçek de solunca sapı dipten alın. Yıllar içinde alt yapraklar döküldükçe toprağın üstünde çıplak bir boyun oluşur; bitkiyi yeniden saksılarken bu boynu toprağa gömerek rozeti yeniden toprak hizasına indirebilirsiniz. Birden fazla menekşeniz varsa yeni aldığınızı birkaç hafta ayrı tutun, çünkü siklamen akarı gibi zararlılar bitkiler arasında kolay yayılır.

Toprağın üst 2–3 cm'si kuruyunca sulayın; daha erken sulamak kök boğazı çürümesine, toprağı uzun süre kuru bırakmak ise çiçeklenmenin durmasına yol açar. Suyu yapraklara değdirmeden toprağa verin ya da saksıyı su dolu bir tabağa oturtup toprak yüzeyi nemlenince çıkarın. Kullandığınız su oda sıcaklığında olmalı: yaprak ile su arasındaki ani sıcaklık farkı yaprakta kalıcı beyaz-sarı halkalar ve çizgiler bırakır. Hazneli, fitilli menekşe saksıları toprağı dengeli nemli tutar; bu saksılarda da ara sıra üstten bol suyla sulayarak biriken tuzları yıkayın.

Çoğu kişinin sandığından fazla ışık ister, ama doğrudan güneşi sevmez. İlkbahardan sonbahara kuzey ya da doğu cepheli bir pencerenin önü, kışın ışık azaldığı için güney ya da batı penceresi uygundur. Güneşli bir pencerede tül perde ışığı yumuşatır. Sürekli çiçek için günde en az on saat ışık ve sekiz saat karanlık gerekir. İnce, koyu yeşil yapraklar ve uzun yaprak sapları ışığın yetmediğini; küçük, sarımsı, kıvrık ve sert yapraklar ise ışığın fazla olduğunu gösterir. Kışın bir bitki lambası çiçeklenmeyi sürdürmeye yardım eder.

Kökleri ince ve hassas olduğu için hafif, gözenekli ve suyu hızla geçiren bir karışım ister. Hazır Afrika menekşesi toprağı işinizi görür; kendiniz hazırlamak isterseniz iki–üç ölçü torf ya da hindistan cevizi lifi, iki ölçü vermikülit ve bir ölçü perliti karıştırabilirsiniz. Torf kullanıyorsanız asitliği dengelemek için biraz kireç eklenir; hindistan cevizi lifinin pH'ı nötre yakındır. Bahçe toprağı ve sıkışan ağır karışımlar kök çürümesini kolaylaştırır. Toprak yüzeyinde su göllenmesine izin vermeyin.

Doğal ortamındaki nemli orman havasını sever, kuru havadan hoşlanmaz. Kaloriferli bir odada saksıyı ıslak çakıl dolu bir tepsinin üstüne koyun; suyun seviyesi çakılın hemen altında kalsın ki kökler sürekli ıslanmasın. Yaprakları püskürtmeyin: tüylü yapraklarda kalan su damlaları leke bırakır, küf ve kurşuni küf gibi hastalıkları kolaylaştırır. Bitkileri bir arada gruplamak da çevrelerindeki nemi biraz yükseltir.

Gündüz 18–24 °C, gece 16 °C civarı idealdir ve bu değerler yıl boyunca sabit kalmalıdır. Gece sıcaklığı 16 °C'nin altına düştüğünde bitki bodurlaşır ve toparlanması uzun sürer; 10 °C'nin altında yapraklar koyulaşıp sulu bir görünüm alır. 29 °C'nin üstünde ise büyüme ve çiçeklenme yavaşlar. Soluk yeşil, kenarları yukarı kıvrılmış yapraklar odanın fazla serin olduğunu gösterir. Kışın soğuk cama değen yapraklara ve açılan pencereden gelen cereyana dikkat edin, saksıyı camdan biraz uzakta tutun.

Sürekli çiçek açan bir bitki olduğu için düzenli ama hafif beslenmek ister. İlkbahar ve yazda üç–dört haftada bir, paketteki tarife göre seyreltilmiş sıvı ev bitkisi gübresi ya da menekşeler için hazırlanmış bir gübre verin. Gübreyi kuru toprağa değil, önce sulanmış toprağa uygulayın. Fazla gübre bol yaprak ama az çiçek verir ve toprakta tuz birikmesine yol açar; saksı kenarında beyaz bir kabuk görürseniz toprağı bol suyla yıkayın. Alttaki yaşlı yaprakların sararması ve büyümenin yavaşlaması besin eksikliğine işaret edebilir.

İki–üç yılda bir, ilkbaharda biraz daha büyük bir saksıya alın. Çok büyük ya da derin saksı çiçeklenmeyi azaltır; standart bitkiler için en fazla 10 cm çaplı, çok büyük bitkiler için 12 cm çaplı sığ bir saksı yeterlidir. Bitkiyi sağlam bir yaprağından tutup kök topunu destekleyerek çıkarın ve yeni saksıda eskisiyle aynı derinliğe yerleştirin. Ardından yalnızca toprağı ıslatacak şekilde sulayın. Kil saksılarda kenara değen yaprak sapları birikmiş tuzlardan zarar görebilir.

En kolay yöntem yaprak çeliğidir. Neredeyse tam boyuna ulaşmış sağlıklı bir yaprağı sapıyla birlikte kesin, sapı nemli ve hafif bir köklendirme karışımına, yaprak ayası toprağa hafifçe değecek kadar batırın. Saksının üstünü şeffaf bir poşetle örtün ve 18 °C civarında, doğrudan güneş almayan aydınlık bir yerde tutun. Dört–beş hafta içinde sapın dibinde yavru bitkiler oluşur. Zamanla ana bitkinin yanında ek rozetler çıkarsa bunları kökleriyle ayırıp ayrı saksılara dikebilirsiniz. Tohumdan yetiştirmek de mümkündür, ama çiçeğe kadar bir yılı bulur.

Uygun koşullarda yılın on–on iki ayı çiçek açabilir ve her çiçek kümesi üç–altı hafta dayanır. Çiçek gelmiyorsa sırayla ışığa, sıcaklığa ve gübrelemeye bakın: en sık neden yetersiz ışıktır, ardından 18 °C'nin altında kalan odalar ve ya hiç verilmeyen ya da fazla verilen gübre gelir. Aşırı büyük saksı da bitkiyi çiçek yerine yaprak üretmeye yöneltir. Kışın günler kısaldığında bitkiyi daha aydınlık bir pencereye almak ya da bitki lambasıyla günü uzatmak çiçeklenmeyi sürdürür.

İlkbaharda saksı değişimi ve gübrelemeye başlama zamanıdır. Yazın bitkiyi öğle güneşinin vurduğu pencereden uzaklaştırın, doğu ya da kuzey cepheye alın. Sonbaharda ışık azalırken güney ya da batı penceresine taşıyın. Kışın soğuk camdan ve cereyandan uzak tutun, suyu mutlaka oda sıcaklığında kullanın ve kalorifer yüzünden kuruyan havaya karşı ıslak çakıllı bir tepsi kullanın.