Lale Bakımı

Lale soğanını sonbaharda, toprak serinledikten sonra güneşli ve süzek bir yere dikin. Dikimden sonra toprağı bir kez iyice sulayın, kışın genellikle yağış yeter. İlkbaharda yapraklar çıkınca saksıdaki bitkileri düzenli sulayın. Çiçek solunca sapını kesin, yaprakları sararana kadar bırakın. Soğanı ertesi yıl için saklayacaksanız yapraklar saman rengine dönünce çıkarın. Soğanla çalışırken eldiven giyin; soğan deride tahriş yapabilir.

Toprağa dikilen lale çoğu yıl yağmurla yetinir. RHS bahçedeki lalelerin yalnız iki üç haftadan uzun süren kurak dönemlerde, toprağı nemli ama çamur olmayacak şekilde sulanmasını önerir. Saksıdaki laleleri Şubat'tan, yani yapraklar görünmeye başladığından itibaren düzenli sulayın; toprağın üst 2–3 cm'si kuruyunca su verin. Soğanlar filizlenmeden önce saksı yağmurda sırılsıklam kalıyorsa onu saçak altı gibi korunaklı bir yere çekin. Yapraklar sararmaya başlayınca sulamayı azaltın, yazın dinlenen soğanı sulamayın.

NC State Extension laleye tam güneşi, yani günde altı saat ve üzeri doğrudan güneşi önerir. RHS bazı çeşitlerin hafif gölgeye dayandığını, ancak çoğunun güneşte en iyi sonucu verdiğini belirtir. Gölgede kalan lalede çiçeklenme zayıflar; Clemson Extension yoğun gölgeyi çiçek açmamanın nedenleri arasında sayar. Yaprak dökmeyen ağaçların ya da binaların gölgesindeki yerler yerine, ilkbaharda güneş alan açık bir alan seçin.

Lale besince zengin, organik maddeli ve süzek bir toprak ister. RHS nötr ile kireçli arası toprağı tercih ettiğini, pH 6'nın altındaki toprağa kireç eklenmesini önerir. Clemson Extension drenajın şart olduğunu, zayıf drene olan yataklara 25–30 cm derinliğe kadar 5–7,5 cm organik madde karıştırılmasını önerir. Saksı için RHS üç ölçü torfsuz çok amaçlı harca bir ölçü iri kum ya da çakıl karıştırmayı önerir. Islak ve ağır killi toprakta soğanlar kışın çürür.

Lale soğanının çiçek açması için kışın uzun bir soğuk dönem gerekir. Clemson Extension soğuk dönemi 12–16 hafta, uygun sıcaklığı yaklaşık 2–10 °C olarak verir. Soğanları toprak sıcaklığı yaklaşık 16 °C'nin altına inince dikin. Kışı ılık geçen yerlerde Clemson soğanların dikime kadar buzdolabında, meyveden uzakta tutulmasını önerir; olgunlaşan meyvelerin saldığı etilen çiçeklenmeyi engelleyebilir. RHS kısa sapların geç dikimden ya da ılık kıştan kaynaklandığını belirtir. NC State toprak yaklaşık 21 °C'ye ısınınca çiçek gücünün düştüğünü yazar.

Yalnız bir mevsim açtırıp atacağınız lalelere gübre gerekmez. Soğanı ertesi yıl için tutacaksanız RHS Mart'tan itibaren, yapraklar sararıp ölmeye başlayana kadar potasyumca zengin bir sıvı gübre (domates gübresi gibi) verilmesini önerir. Clemson Extension kalıcı dikimlerde dikim sırasında yavaş salınımlı dengeli bir gübre, ilkbaharda filizler çıkınca da bir uygulama daha önerir. Miktar ve sıklık için paketteki talimata uyun.

Lalede budama, solan çiçeği almaktan ibarettir. Çiçek solunca sapı yaprakların hemen üstünden kesin; böylece bitki tohum bağlamaya güç harcamaz. Yaprakları kesmeyin, bağlamayın ve katlamayın. Clemson Extension yaprakların çiçeklenmeden sonra en az altı hafta ya da kahverengileşene kadar bırakılmasını önerir; soğan gelecek yılın besinini bu sürede depolar. Yapraklar saman rengine dönüp kuruyunca elle kolayca ayrılır, o zaman temizleyin. Lekeli ya da biçimi bozuk bitkileri soğanıyla birlikte hemen sökün.

Bahçe laleleri yavru soğanla çoğalır. Yapraklar sarardıktan sonra soğanları çıkarırken ana soğanın yanındaki küçük yavruları ayırın ve yaz boyunca kuru tutun. RHS yavruları sonbaharda en az 20 cm derine dikmeyi önerir. Küçük yavruların çiçek açacak boya ulaşması üç dört yıl sürebilir. Tohumla çoğaltma yalnız tür lalelerde anlamlıdır ve çiçek görmek yine üç dört yıl alır. Melez çeşitlerde en hızlı ve güvenilir yol her sonbahar yeni soğan almaktır.

Lale ilkbaharın ortasında açar; Türkiye'nin çoğu yerinde bu Nisan ve Mayıs aylarına denk gelir. Erken, orta ve geç açan çeşitleri birlikte dikerek çiçeklenmeyi birkaç haftaya yayabilirsiniz. Çiçeksizliğin en sık nedeni sığ dikimdir; RHS soğanların en az boylarının üç katı derinliğe dikilmesini önerir. Melez lalelerin ikinci yıldan itibaren zayıf açması doğaldır. Clemson Extension'a göre ıslak toprakta çürüme, sıkışıklık, yoğun gölge ve yaprakların erken kesilmesi de çiçek açmamaya yol açar.

Sonbaharda toprak serinleyince soğanları dikin, üstüne 5–7,5 cm malç serin. Kışın soğanlar toprakta soğuk dönemini geçirir; saksıların suda kalmamasına dikkat edin. İlkbaharda yapraklar çıkınca saksıları düzenli sulayın, soğanı saklayacaksanız potasyumlu gübre verin, sümüklüböcek ve yaprak bitine bakın. Çiçek solunca sapını kesin. Yaz başında yapraklar sararınca soğanları çıkarıp kurutun ve sonbahara kadar sıcak, karanlık, havadar bir yerde saklayın.