Mandalina Ağacı Bakımı

Mandalina ağacı tam güneş, iyi drene toprak ve düzenli su ister; soğuğa limon ve portakaldan dayanıklıdır, ama yine de dondan korunmalıdır. Çeşidi bilmek bakımı kolaylaştırır: Satsuma tozlayıcı istemez ve erken olgunlaşır, Nova ve Klemantin gibi melezler yakınında başka bir turunçgil ister. Satsuma ağaçları yayvan ve sarkık büyür; UF/IFAS meyvelerin toprağa değmemesi için yere yakın dalların kesilmesini önerir. Aşı yerinin altından çıkan sürgünleri dipten alın, meyveleri koparmayın, makasla kesin.

Clemson Extension'ın turunçgiller için önerdiği gibi sulamadan önce üst 5–7 cm toprağı yoklayın; üst 2–3 cm kuruysa kök bölgesini iyice ıslatın. Kök topu tamamen kurumamalı, uzun süre ıslak da kalmamalıdır. BATEM, Akdeniz ve Ege'de yağışların Nisan'dan sonra kesildiğini ve bu kuru dönemin Ekim ortasına ya da Kasım'a kadar sürdüğünü, sulamanın bu aralıkta yapılması gerektiğini belirtir. Pratik bir yöntem olarak 30–40 cm derinden bir avuç toprak alıp sıkın: çamur gibi yassılaşıp ele yapışıyorsa nem yeterlidir, dağılıyorsa sulama zamanıdır. Ağır toprakta aşırı su kök boğazı çürüklüğüne yol açar.

Mandalina tam güneşte en iyi verimi verir; Clemson saksıdaki turunçgiller için günde en az 8 saat güneş önerir. Bahçede ağaçların birbirini gölgelemeyeceği bir aralık bırakın. Kuzey rüzgârlarından korunan, güneye bakan bir duvarın önü hem ışık hem sıcaklık bakımından avantaj sağlar. Kışın içeri alınan saksıyı güneye bakan pencerenin önüne koyun; karanlık odada ağaç yaprak döker ve ertesi bahar az çiçek açar.

BATEM'e göre en uygun topraklar tınlı-kumlu, kumlu-tınlı ya da killi-tınlıdır; kil oranı %8–10 civarında olmalı ve %20'yi geçmemelidir. Toprak pH'sı 5,5–7,5 arası uygundur. Aktif kireç %10'u aşarsa bitki besinlerinin alımı zorlaşır ve demir eksikliğine bağlı sararma görülür. Kökler yoğun olarak 30–90 cm derinlikte bulunduğu için en az 1,5 m derin, altında geçirimsiz katman olmayan bir toprak gerekir; taban suyu yüzeyden en az 1 m aşağıda olmalıdır. Saksıda iyi drene olan bir saksı harcı kullanın.

BATEM turunçgil yetiştiriciliğinde hava neminin %50'nin üzerinde olması gerektiğini, iyi verim ve kalite için %70'in üzerinin uygun olduğunu belirtir; %85'i aşan nem ise mantar hastalıklarını artırır. Düşük nem meyve dökümünü artırır ve çiçekte dişicik tepesini kurutarak döllenmeyi engelleyebilir. Kışın içeri alınan saksıyı suyla dolu çakıllı bir tepsiye oturtun, kaloriferden uzak tutun. Bahçede sık dikim ve hava akımının zayıflığı ise nemi fazla artırıp hastalıkları kolaylaştırır.

BATEM'e göre turunçgillerde büyüme 12,8 °C'de başlar, 26–28 °C civarında en hızlıdır, 30–32 °C'de yavaşlar ve 38–39 °C'de neredeyse durur. Clemson meyve verimi için 18–29 °C'yi uygun bulur. Mandarinler soğuğa limon ve portakaldan dayanıklıdır; Satsuma için BATEM yaklaşık −4/−5 °C, UF/IFAS olgun ve dinlenmedeki ağaçlar için −8/−10 °C verir. Clemson, ağaçların sonbaharda serin gecelerle soğuğa alıştığını, Şubat'taki bir soğuğun aynı derecedeki Kasım soğuğundan daha az zarar verdiğini belirtir. İlkbahar geç donları en büyük zararı verir.

BATEM azotlu gübrenin toprak yüzeyine serpilmesini, fosfor ve potasyumlu gübrelerin ise taç izdüşümüne açılan bir bant ya da çukura gömülmesini önerir. Turunçgiller içinde en az gübreyi mandarinler ister. Genç fidanda aşırı azot sürgün oluşumunu artırıp meyveye yatmayı geciktirir. Clemson Temmuz'dan sonra gübre verilmemesini önerir; sonbaharda verilen azot ağacı yumuşak sürgünlerle kışa sokar. Saksıda RHS büyüme döneminde turunçgil gübresi önerir. Kireçli toprakta demir, çinko ve mangan eksikliği sık görülür; en doğru yol toprak ve yaprak analizidir.

BATEM'e göre turunçgillerde en iyi sonuç, ilkbaharda don tehlikesi geçtikten sonra ve ilkbahar sürgünleri başlamadan hemen önce yapılan budamadan alınır. Sonbahar budaması nazik sonbahar sürgünlerini artırır ve ağacı kış soğuğuna duyarlı hale getirir. Satsuma ağaçları zayıf gelişir ve fazla budama istemez; bir denemede budanan ve budanmayan ağaçlar arasında verim farkı bulunmamıştır, çoğunlukla aşırı uzamış yan dalları kısaltmak yeterlidir. Klemantin ise iç kısmı ışık alacak şekilde daha dikkatli budanır. Obur dalları her zaman alabilirsiniz.

Kökler drenaj deliklerinden görünmeye başlayınca ilkbaharda biraz büyük bir saksıya geçin. Clemson yeni saksının eskisinden yalnızca birkaç santim geniş olmasını, kök boğazının toprak seviyesinin üstünde kalmasını ve saksıların genellikle 3–5 yılda bir değiştirilmesini önerir. Hafif plastik saksılar, soğuk havada ağacı içeri taşımayı kolaylaştırır. RHS çok büyük saksıya geçmenin sorun yarattığını belirtir. Değiştirmediğiniz yıllarda üstteki toprağı alıp taze harçla tamamlayın.

Mandalina fidanları anaç üzerine göz aşısıyla üretilir. BATEM, Türkiye'de en yaygın anaç olan turuncun Satsuma mandarini ile iyi uyuşmadığını belirtir; Satsuma için anaç seçimini fidancıya sorun. BATEM ayrıca mandarin tohumlarında birden fazla embriyo bulunabildiğini, böyle tohumlardan çoğunlukla ana bitkiye benzeyen fideler çıktığını yazar. Evde RHS yarı odunsu çeliği en kolay yöntem olarak önerir; çekirdekten yetişen ağaç yıllarca meyve vermeyebilir.

Mandalina çiçekleri ilkbahar sürgünleriyle birlikte, genç sürgünlerin yaprak koltuklarında açar; Clemson turunçgil çiçeklenmesinin genellikle ilkbahar ortası ve sonunda olduğunu belirtir. Clemson mandarin çiçeklerinin özellikle kokulu olduğunu yazar. Tozlanmayı arılar yapar. Nova, Klemantin ve Robinson gibi melezler kendine uyuşmazdır; yakınında uyumlu bir tozlayıcı çeşit yoksa çok az meyve bağlar. Satsuma ise tozlanmadan çekirdeksiz meyve bağlar.

İlkbaharda donlar geçince budamayı yapın, gübrelemeye başlayın, saksıyı güneşe alıştırarak dışarı çıkarın. Yazın toprağı sık kontrol edin ve gübrelemeyi Temmuz'da bırakın. Eylül sonundan itibaren erkenci Satsuma meyvelerini kontrol edin; olgunlaşınca bekletmeden toplayın. Sonbaharda budamayın ve saksıyı gece sıcaklıkları düşerken içeri alın. Kışın bahçedeki ağacın aşı yerini toprakla örtün, don gecelerinde tacı örtün.