Limon Ağacı Bakımı

Limon ağacında üç şey belirleyicidir: güneş, düzenli ama aşırıya kaçmayan su ve donsuz bir kış. Saksıdaki ağacı yazın balkonun en güneşli, rüzgâr almayan köşesine koyun; sonbaharda gece sıcaklıkları düşerken aydınlık ve serin bir odaya alın. Bahçedeki ağacın dibindeki yabancı otları temizleyin, suyu gövdeye değdirmeyin. Limon ağaçları çoğu zaman taşıyabileceğinden fazla meyve bağlar; RHS, 1 metre boyundaki bir ağaçta aynı anda en fazla 20 meyve bırakmayı önerir. Dikenli dallarla çalışırken kalın eldiven kullanın.

Sulamadan önce parmağınızla toprağı yoklayın: üst 2–3 cm kuruysa suyu kök bölgesinin tamamı ıslanacak kadar verin. Kök topu hiç tamamen kurumamalı, uzun süre ıslak da kalmamalıdır. Yazın sıcak ve rüzgârlı günlerde saksı toprağı çok çabuk kurur; kontrolü sıklaştırın. Kışın içeride toprak yüzeyinin kısmen kurumasını bekleyin, ılık suyla sulayıp fazlasını akıtın. BATEM, turunçgiller içinde en çok su isteyen türün limon olduğunu, ancak gövde dibinin göllenmesinin zamklanma hastalığına yol açtığını belirtir. Yağmur suyu, kireçli musluk suyuna göre daha uygundur.

Limon tam güneş ister; Clemson Extension saksıdaki turunçgiller için günde en az 8 saat güneş önerir. Yazın güneye ya da batıya bakan, rüzgâr almayan bir balkon ya da teras uygundur. Kışın içeride güneye bakan pencerenin hemen önü en iyi yerdir; kış bahçesi varsa daha da iyidir. Işığı az bir odada ağaç yapraklarını döker ve çiçek açmaz. İlkbaharda dışarı çıkarırken güneşe birden alıştırmayın; birkaç gün yarı gölgede beklettikten sonra tam güneşe taşıyın.

BATEM'e göre limon en iyi derin, süzek, humuslu kumlu-tınlı ya da killi-tınlı topraklarda yetişir; pH 5,5–6 civarı uygundur, UF/IFAS turunçgiller için 5,5–6,5 aralığını verir. Kökler oksijene çok ihtiyaç duyar; taban suyu yüksek, ağır ve fazla kireçli topraklar tercih edilmez. Kireç oranı yükseldikçe fosfor ve demir alımı zorlaşır, yapraklarda sararma başlar. Saksıda RHS, turunçgil harcı ya da toprak esaslı bir saksı harcına yaklaşık beşte bir oranında iri kum veya grit karıştırmayı önerir. Bahçe toprağını saksıda kullanmayın.

Turunçgil yetiştiriciliğinde hava neminin %50'nin üzerinde olması gerekir; BATEM limon için %60–70 civarını verim ve kalite açısından en uygun bulur. Nem düşük olduğunda meyve kabuğu kabalaşır, çok yüksek olduğunda mantar hastalıkları artar. Kışın kaloriferli odada hava çok kurur ve yapraklar dökülebilir. Saksıyı suyla dolu çakıllı bir tepsinin üstüne koyun; su seviyesi saksının dibine değmesin. RHS yazın sabah erken saatte yaprakları püskürtmeyi de önerir; öğle güneşinde püskürtmek yaprakları yakabilir.

Clemson Extension meyve verimi için en uygun sıcaklığı 18–29 °C olarak verir. BATEM'e göre limon 0 °C'nin altında zarar görür, 30–32 °C'de büyümesi yavaşlar, 38–39 °C'de neredeyse durur. Kışın içerideki saksı için 13–18 °C arası serin ve aydınlık bir oda uygundur; RHS bazı limonların 5 °C'ye kadar dayanabildiğini belirtir. Soğuk cereyan, kapı önü ve ani sıcaklık değişimleri yaprak dökümüne yol açar. İlkbaharda dışarı çıkarmak için gece sıcaklıklarının iyice ısınmasını bekleyin.

RHS turunçgillerin gübreye aç bitkiler olduğunu belirtir: Mart sonundan Ekim'e kadar azotu yüksek yaz turunçgil gübresi, Kasım'dan Mart ortasına kadar dengeli kış gübresi önerir. Clemson ise toprağa dikilmiş ağaçta Temmuz'dan sonra gübre verilmemesini, yoksa kışa yumuşak sürgünlerle girileceğini söyler; Marmara gibi soğuk kışlı yerlerde bu uyarı daha önemlidir. BATEM bahçedeki ağaçta Kasım–Aralık'ta çiftlik gübresini fosforlu ve potaslı gübreyle birlikte taç izdüşümüne açılan sığ bir banda gömmeyi önerir. Gübreyi gövdeye değdirmeyin ve nemli toprağa verin.

Limon, turunçgiller içinde en fazla budama isteyen türdür; sürgünleri yana dal vermeden dikine uzar ve meyve yan dallarda oluşur. BATEM her yıl sürgün uçlarının boylarının üçte biri kadar kısaltılmasını önerir. Bahçede en uygun zaman Ekim sonu–Kasım başıdır: uçkurutan hastalığı bu dönemde az etkilidir ve kesimden sonra kışa kadar yeni sürgün çıkmaz. Hastalıklı bahçelerde budama Temmuz–Ağustos'ta yapılır. Saksıda RHS Şubat'ta sık dalları seyreltmeyi, yazın güçlü sürgünleri taç içine doğru kısaltmayı önerir. 4–5 cm'den kalın dal kesmeyin, aletleri her ağaçtan sonra dezenfekte edin.

RHS, yeni alınan bir limonun birkaç yıl aynı saksıda kalabileceğini söyler. Kökler drenaj deliklerinden görünmeye başlayınca ilkbaharda bir boy büyük saksıya geçin; NC State Extension limonun kök bozulmasından hoşlanmadığını belirtir, bu yüzden kök topunu dağıtmadan taşıyın. Çok büyük saksı toprağın uzun süre ıslak kalmasına yol açar. Clemson saksının son olarak 45–90 cm çapa ulaşabileceğini ve 3–5 yılda bir değişim gerektiğini yazar. Değiştirmediğiniz yıllarda üstteki birkaç santim toprağı alıp taze harçla tamamlayın.

Türkiye'de limon fidanı, turunç çöğürü üzerine göz aşısıyla üretilir; BATEM limon için en uygun anacın turunç olduğunu, üç yapraklı anaçlarla uyuşmazlık sorunu bulunduğunu belirtir. Evde en pratik yöntem RHS'nin önerdiği yarı odunsu çeliktir; çelikten gelen bitki ana ağacın özelliklerini taşır. Çekirdekten yetişen limon yıllarca meyve vermeyebilir ve meyvesi ana bitkiden farklı olabilir; RHS markette alınan meyvenin çekirdeğinin hastalık taşıma riski nedeniyle kullanılmamasını önerir.

Beyaz, kokulu çiçekler ilkbaharda yeni sürgünlerle birlikte açar. NC State Extension limonun uygun iklimde yıl boyunca çiçek açabildiğini belirtir; saksıdaki ağaçta yaz ve sonbaharda da çiçek görmek olağandır. RHS, kışın serin ya da dalgalı sıcaklıkların, kuru havanın ve soğuk cereyanın çiçeklenmeyi engelleyebildiğini yazar. Limon kendine verimlidir, tek ağaç meyve bağlar; içeride çiçek açan ağaçta havadaki nemi artırmak tozlanmaya yardımcı olur.

İlkbaharda gübrelemeye başlayın, gerekirse saksı değiştirin ve donlar geçince saksıyı yavaş yavaş güneşe alıştırarak dışarı çıkarın. Yazın toprağı sık kontrol edin, gübrelemeyi Temmuz'da bırakın. Eylül'de toprak ve zararlı kontrolünü sürdürün, erkenci meyveleri toplamaya başlayın. Ekim–Kasım'da saksıyı içeri alın, bahçedeki ağacın uç budamasını yapın. Kışın içerideki saksıyı aydınlık ve serin tutun, suyu azaltın; bahçedeki ağacı don gecelerinde örtün.