Zeytin Ağacı Bakımı

Zeytin yerleştikten sonra az bakım isteyen bir ağaçtır; kurak yazlara dayanır ve ciddi hastalığı azdır. Başarının anahtarı güneş ve drenajdır: güneşli, rüzgârdan korunan, suyu hızla süzen bir yer seçin. İri fidanları yerleşene kadar birkaç yıl kazığa bağlayın. Saksıdaki zeytinde her ilkbahar üst 5 cm toprağı taze karışımla değiştirin. Yaprak diplerinde ve dallarda kabuklu bit ve koşnil olup olmadığını ara sıra kontrol edin.

Yerleşmiş bahçe ağacı kuraklığa dayanır ve yalnızca uzun, sıcak ve kurak dönemlerde sulanır; yeni dikilen fidanları ise yerleşene kadar kurak havalarda sulayın. Saksıdaki zeytin Nisan'dan Eylül sonuna kadar düzenli su ister: toprağın büyük kısmı kuruyunca alttan su akana kadar sulayın. Saksı toprağı tamamen kurursa yaşlı ve iç kısımdaki yapraklar dökülür, yaprak kenarları kahverengileşir. Kışın toprağı yalnızca hafif nemli tutun. Aşırı sulama ve salma sulama solgunluk hastalığını ve kök çürüklüğünü kolaylaştırır.

Zeytin tam güneş ister: günde en az 6 saat doğrudan ışık. Gölgede ağaç seyrekleşir, uzar ve meyve vermez. Evin içinde en az 8 saat doğrudan güneş alan bir pencere gerekir; çoğu evde bu ışık yetmediği için iç mekânda tutulan zeytin incelir ve yaprak döker. Saksıdaki zeytin için en iyi düzen, son don geçtikten sonra saksıyı dışarıya, güneşli ve rüzgârsız bir köşeye çıkarmak, kışın da serin ve aydınlık bir yere almaktır.

Zeytin tınlı, killi-tınlı, hafif kireçli, çakıllı ve besince zengin topraklarda yetişir; toprak pH'ının 6–8 arasında olması istenir. Ağır killi topraklardan kaçının. Kök gelişimi için toprak derinliği en az 1,2 m olmalıdır; taban suyu 1 metreden yakın olan ya da köklerin kışın 3–4 haftadan fazla su altında kaldığı yerlerde önce drenaj yapılmalıdır. Saksıda toprak esaslı, turba içermeyen bir karışıma hacmin yaklaşık beşte biri kadar bahçe kumu ekleyin ve bol drenaj deliği olan kalın, dona dayanıklı bir saksı seçin.

Zeytin kurak Akdeniz havasına uyumludur ve açık havada nem konusunda seçici değildir. Nemli, sık dikilmiş ve budanmamış zeytinliklerde ise halkalı leke gibi yaprak hastalıkları ve bazı zararlılar artar; tacı havalanacak şekilde seyreltmek bunu azaltır. Çiçeklenme döneminde aşırı yağmur ve sıcak, kurutucu rüzgârlar meyve tutumunu düşürür. Saksıdaki zeytini kışın içeri alıyorsanız kaloriferin önüne koymayın; sıcak ve kuru hava hem yaprak dökümünü hem de soğuklama eksikliğini artırır.

İyi büyüme ve meyve oluşumu için 15–25 °C arası sıcaklıklar istenir: çiçeklenmede 15–20 °C, meyve büyürken 20–25 °C uygundur. Ağaç yaklaşık −7 °C'ye kadar dayanır; sulanan ağaç 40 °C'ye kadar sıcağa katlanır. Düzenli çiçek ve ürün için kışın +7 °C'nin altında 600–1000 saat soğuklama gerekir. Bu yüzden saksıdaki zeytini kışın 4–10 °C arasında, serin ve aydınlık bir yerde tutun; sürekli sıcak bir odada kalan zeytin çiçek açmaz. Sonbaharda kısıtlı sulama ve aşırı azottan kaçınmak soğuğa dayanımı artırır.

Bahçede zeytine verilecek gübre miktarı ağacın yaşına, toprağa ve ürün yüküne göre değişir; en doğrusu yaprak ve toprak analizine göre gübrelemektir. Aşırı azotlu gübreden kaçının: sürgünü yumuşatır, soğuğa dayanımı düşürür ve bazı hastalıkları artırır; bunun yerine kompoze gübre tercih edin. Saksıdaki zeytine büyüme döneminde ayda bir dengeli sıvı gübre verin, kışın gübrelemeyin. Her ilkbahar saksının üst toprağını yenilemek de besin sağlar.

Zeytin yavaş büyüdüğü için az budama ister. Budama genellikle hasattan sonra başlar; ılıman yerlerde Aralık'tan itibaren, soğuk yerlerde soğuklar geçtikten sonra Mart–Nisan'da yapılır. Kuru, hastalıklı ve ölmekte olan dalları bir yan dala kadar geri alın, tacın ortasına ışık girecek şekilde seyreltin ve gövdeden çıkan sürgünleri temizleyin. Yeni dikilen fidanları ilk iki yıl budamayın. Sert budama dikine obur sürgünler çıkarır. Ağustos'tan sonra budamayın; yeni sürgün kışa kadar odunlaşmaz. Budama artıklarını bahçede bırakmayın.

Saksıdaki zeytin yavaş büyüdüğü için sık saksı değiştirme istemez. Her ilkbahar üst 5 cm toprağı dikkatlice kazıyıp taze karışımla değiştirin. Kökler drenaj deliğinden çıkıyor ya da su toprağa işlemeden akıp gidiyorsa ağacı ilkbaharda bir boy büyük saksıya alın. Saksı en az 30–35 cm genişlik ve derinlikte, kalın cidarlı ve dona dayanıklı olmalı, altında bol drenaj deliği bulunmalıdır. Karışıma bahçe kumu ekleyin ve saksıyı kışın ayak ya da tuğla üstüne yükseltin.

Zeytin fidanı çekirdekten, yeşil ve odunsu çeliklerden, yumrulardan ve aşıyla üretilir; zeytin bölgelerinde en çok aşı kullanılır. Evde en uygun yol Temmuz–Eylül arasında o yılın sağlıklı sürgünlerinden 10–15 cm'lik yarı odunsu çelikler almak, alt yapraklarını temizleyip kumlu bir karışıma dikmek ve karışımı hafif nemli tutmaktır; alttan ısıtma köklenmeyi hızlandırır. Tohumla üretimde çekirdek kabuğunu hafifçe zımparalayıp ilkbaharda ekin; çimlenme dört ayı bulabilir ve çıkan bitki ana ağaca benzemeyebilir.

Zeytin Mayıs–Haziran'da, yaprak koltuklarından çıkan kısa salkımlarda küçük, krem-beyaz, kokulu çiçekler açar. Düzenli çiçek için kışın yeterli soğuklama şarttır; sıcak bir odada kışlayan saksı zeytini bu yüzden çiçek açmaz. Çiçeklenmede sıcak ve kurutucu rüzgârlar ile aşırı yağmur meyve tutumunu düşürür. Bazı çeşitler kendine verimli değildir; meyve için bahçede farklı iki çeşit dikmek verimi artırır.

Şubat–Nisan: soğuklar geçince budama; saksıdaki ağacın üst toprağını yenileyin, gerekiyorsa saksısını değiştirin. İlkbahar: son dondan sonra saksıyı dışarı çıkarın; yaşlı yaprakların bir kısmının dökülmesi normaldir. Yaz: saksıyı düzenli sulayın, ayda bir gübre verin; yarı odunsu çelik alın. Ekim–Aralık: hasat; sırıkla dal kırmaktan kaçının. Kış: saksıyı serin, aydınlık ve donsuz bir yere alın, toprağı hafif nemli tutun.