Elma Ağacı Bakımı

Elma ağacının bakımı yılın üç dönemine toplanır: kışın budama, ilkbaharda çiçeklenmeye hazırlık ve yazın meyve seyreltme ile sulama. RHS, yerleşmiş bir ağacın az bakım istediğini, ama her yıl budamanın ürün ve sağlık için gerektiğini belirtir. Çimenlik alana dikilen ağacın çevresinde en az 1 metrelik bir çember açın ki kökler çimle su ve besin için yarışmasın. Serbest duran genç ağaçları dikerken kazıkla destekleyin. Sonbaharda dökülen hastalıklı yaprakları toplayın; karaleke hastalığı kışı bu yapraklarda geçirir.

RHS'ye göre yeni dikilen elma ağacı ilk iki yıl kurak dönemlerde düzenli sulanmalı, saksıdaki ağacın harcı büyüme döneminde eşit nemde tutulmalıdır; yerleşmiş bahçe ağacı ise çoğu yıl sulama istemez. Yalova enstitüsü elmanın saçak kökleri nedeniyle birçok meyveden fazla su istediğini, yaz sulamasına yağışa göre Mayıs'ta başlanıp yaz boyunca sürdürüldüğünü belirtir; zamanında sulanmayan ağaçta meyve dökümü olur. Hasattan 15–25 gün önceki sulama kaliteyi artırır. Kışı sert geçen yerlerde yaz sulamasını sonbahara uzatmayın; sürgünler odunlaşmadan kışa girer. Sulamayı sabah erken ya da akşam, ağacın dibine yapın.

Elma tam güneşte en iyi verimi verir; RHS güneşli, sıcak ve korunaklı bir yer önerir, NC State Extension kısmi gölgeye de dayandığını belirtir. Budama ve terbiye sistemlerinin asıl amacı, tacın içine ışığın düzgün dağılmasıdır. MEB'in bahçecilik modülüne göre olum döneminde gündüzleri güneşli ve sıcak, geceleri serin geçen yerlerde elmalar daha gösterişli renk alır. Saksıdaki ağacı güneye ya da batıya bakan bir terasa koyun.

Meyvecilik Araştırma Enstitüsü (Eğirdir) elmanın pek çok toprakta yetiştiğini, ancak en iyi sonucun iyi drene olan, hafif asidik, pH 6,5–6,7 civarındaki tınlı, killi-tınlı ya da kumlu-tınlı topraklarda alındığını belirtir; Gaziantep İl Müdürlüğü 6,0–6,5 pH'yı optimal bulur. Toprak derinliğinin 2 metre kadar olması ve alt toprağın da geçirgen olması istenir; su tutan sert alt toprak kök gelişimini ve ağacın ömrünü kısaltır. Taban suyu yüksek yerlerde bahçe kurulmamalıdır. RHS saksı için en az 45 cm çaplı bir kap ve toprak esaslı bir saksı harcı önerir.

MEB'in elma modülü, yaz aylarında hava neminin çok düşmesinin Haziran meyve dökümünü artırdığını ve meyve kalitesini düşürdüğünü belirtir. Çiçeklenme sırasında düşük nem dişicik tepesini kurutur, çiçek tozunun çimlenmesini zorlaştırır. Buna karşılık hava akımı olmayan kapalı yerler ve çok nemli ortamlar hastalıkları kolaylaştırır; karaleke ve külleme bu koşullarda artar. Bu yüzden bahçe arazinin biraz yüksek, havadar kısmına kurulur, ağaçlar arasında yeterli aralık bırakılır.

MEB'e göre elmada optimal yaz ortalama sıcaklığı çeşide göre 13,3–17,8 °C arasındadır; sıcaklık 40 °C'yi geçince büyüme durur, meyve dökümü artar. Kış dinlenmesinde gövde −35/−40 °C'ye dayanır, ama ılık bir havanın ardından gelen ani soğuklar kış zararı yapar. Elma geç çiçeklendiği için ilkbahar donlarından diğer meyvelere göre az etkilenir; yine de açmış çiçekler −2,2/−3,3 °C'de, küçük meyveler −1,1/−2,2 °C'de zarar görür. Soğuk havanın biriktiği çukur vadilere elma bahçesi kurulmaz. Kışın yeterli soğuklama, düzenli çiçeklenme için şarttır.

Gaziantep İl Müdürlüğü, elma bahçelerine ilkbaharda verilen azotun meyve kalitesini iyileştirdiğini ve dökümü azalttığını, ancak azotun meyveler olgunlaşmadan tükenmiş olmasının istendiğini belirtir. Potasyum çiçek gözü oluşumunda rol oynar ve ağacın bir yıl çok, bir yıl az ürün vermesini azaltır. Doğru miktar ancak toprak ve yaprak analiziyle belirlenir. RHS, her ilkbahar malçlanan toprakta ek gübreye çoğu zaman gerek olmadığını, saksıdaki ağaca ise büyüme döneminde iki haftada bir potasyumu yüksek sıvı gübre verilmesini önerir.

RHS ve Eğirdir enstitüsüne göre elmada budamanın büyük kısmı ağacın dinlendiği kış döneminde yapılır. Kışı çok sert geçmeyen yerlerde budama dinlenme döneminin herhangi bir zamanında yapılabilir; çok soğuk bölgelerde ise budama soğuğa duyarlılığı artırdığı için şiddetli soğuklar geçtikten sonra yapılır. Kuru, hastalıklı, birbirine sürten ve tacın içine dönen dalları alın. Tele ya da duvara eğitilmiş bodur ağaçlar RHS'ye göre yaz sonunda budanır. Yaz budamasında kış budaması kadar yoğun kesim yapılmaz. Yaşlı, bakımsız ağaçlar birkaç yıla yayılan gençleştirme budamasıyla toparlanır.

RHS, saksıda yetiştirilecek elmanın M9 ya da M26 gibi bodur bir anaca aşılı olmasını, en az 45 cm çaplı bir kaba ve toprak esaslı bir harca dikilmesini önerir. Saksıdaki ağaç birkaç yılda bir, ilkbaharda bir boy büyük kaba alınır. Ağaç taşınamayacak kadar büyüyünce aynı saksıda kalır: gevşek toprak alınıp taze harçla değiştirilir, kökler hafifçe budanır. Değiştirme yapılmayan yıllarda üstteki toprağı alıp yerine taze harç koyun. Saksıyı güneye ya da batıya bakan, sıcak ve korunaklı bir yere yerleştirin.

Elma tohumdan yetiştirildiğinde ana ağaca benzemez; bu yüzden çeşitler anaç üzerine aşılanarak çoğaltılır. NC State Extension önerilen yöntem olarak aşıyı gösterir. Tohumdan elde edilen çöğürler de kuvvetli gelişen anaç olarak kullanılır, ama bunlara aşılı ağaçlar geç meyveye yatar. M9 gibi bodur klon anaçlar ise tepe daldırmasıyla çoğaltılır; M9'a aşılı ağaç dikimin ertesi yılı meyve vermeye başlar ve ömür boyu destek ister. Evde çoğaltmak yerine, anacı belirtilmiş sağlıklı bir fidan almak daha kolaydır.

Elma ilkbaharda, yapraklanmayla birlikte beyaz ya da pembemsi çiçekler açar; NC State Extension'a göre her salkımda 4–6 çiçek bulunur ve ortadaki "kral çiçek" önce açıp daha iri meyve verebilir. Tozlanmayı büyük ölçüde arılar yapar; sıcaklık 14 °C'nin altındayken arılar neredeyse hiç çalışmaz. Gaziantep İl Müdürlüğü, çoğu elma çeşidinin kendi çiçek tozuyla döllenemediğini ve bahçeye %10–15 oranında tozlayıcı çeşit dikilmesi gerektiğini belirtir. RHS de aynı zamanda çiçek açan ikinci bir çeşit ya da kendine verimli bir çeşit önerir.

Kışın yaprak döküldükten sonra ağacı budayın, gerekiyorsa yeni fidan dikin. İlkbaharda ağacın dibine malç serin, gerekirse gübre verin; çiçeklenmede arılara zarar verecek uygulamalardan kaçının. Haziran dökümünden sonra meyveleri seyreltin, yaz boyunca kurak dönemde sulayın ve iç kurdu ile yaprak bitlerine göz kulak olun. Yaz sonundan itibaren olgunlaşan meyveleri toplayın. Sonbaharda dökülen hastalıklı yaprakları toplayıp bahçeden uzaklaştırın.