Portakal Ağacı Bakımı

Portakal ağacı tam güneş, iyi drene toprak, dengeli su ve dondan uzak bir kış ister. Saksıdaki ağacı yazın balkonun en güneşli ve rüzgârsız köşesine koyun, sonbaharda gece sıcaklıkları düşerken içeri alın. Bahçedeki ağacın dibini yabancı ottan temiz tutun; UF/IFAS gövde çevresindeki otların kök boğazı çürüklüğünü kolaylaştırdığını belirtir. Kökten, aşı yerinin altından çıkan sürgünler anacın sürgünleridir; bunları görür görmez dipten kesin. RHS, turunçgillerin taşıyabileceğinden fazla meyve bağladığını, genç meyvelerin bir kısmını seyreltmenin kalan meyveleri irileştirdiğini yazar.

Toprağın üst 2–3 cm'si kuruyunca kök bölgesinin tamamını ıslatacak kadar su verin; kök topu hiç kupkuru kalmamalı. BATEM iki kritik döneme dikkat çeker: erken ilkbaharda çiçeklenmede su stresi çiçek ve meyve dökümüne, yaz kuraklığı ise meyvelerin küçük kalmasına yol açar. Ağacı yaprakları solup buruşmadan sulayın. Buna karşılık drenajı zayıf yerde çok sulamak yüzlek emici kökleri oksijensiz bırakıp öldürür. Ekim–Ocak arasında toprakta yeterli nem olmazsa meyveler daha asitli olur. İçerideki saksıda kışın toprak yüzeyinin kısmen kurumasını bekleyin.

Portakal doğrudan güneş ister, gölgeye dayanmaz. NC State Extension, yeni ve taze dalların dondan zarar görmemesi için ağacın büyüme mevsiminde sabah güneşini erken alan bir yere dikilmesini önerir. Saksıda Clemson Extension günde en az 8 saat güneş önerir. Kışın içeride güneye bakan pencerenin hemen önü uygundur; ışığı az odada ağaç yaprak döker ve ertesi bahar az çiçek açar. İlkbaharda dışarı çıkarırken birkaç gün yarı gölgede alıştırın.

BATEM'e göre portakal kumlu, kumlu-tınlı, tınlı ve killi-tınlı pek çok toprakta yetişir; en iyisi pH 6–6,5 arasında, iyi drene olan ve iyi havalanan kumlu-tınlı topraktır. Emici köklerin %85–90'ı üst 90 cm'de bulunduğu için en az 1 metre derinlikte, sıkışmış kil ya da taş katmanı olmayan bir toprak gerekir. Sulama suyu tuzluysa verim hızla düşer. Saksıda Clemson çam kabuğu ağırlıklı, organik maddesi yüksek ve iyi drene olan bir karışım ya da hazır iyi drene saksı harcı önerir; bahçe toprağı saksıda fazla ağırdır.

Turunçgil yetiştiriciliğinde hava neminin %50'nin üzerinde olması gerekir; BATEM iyi verim ve kalite için %70'in üzerini uygun bulur, %85'i aşan nem ise mantar hastalıklarını artırır. Finike gibi nemli kıyılarda portakalların ince kabuklu, sulu ve tatlı olması buna bağlanır. Kışın içeri alınan saksıda kaloriferli odanın kuru havası yaprak dökümüne yol açabilir. Saksıyı suyla dolu çakıllı bir tepsiye oturtun, suyun saksı dibine değmemesine dikkat edin; yaprakların tozunu silmek de fotosentezi rahatlatır.

BATEM'e göre portakal 13–37 °C arasında gelişir, en hızlı büyümeyi 22–31 °C'de yapar; 32 °C'den sonra büyüme yavaşlar, 37–39 °C'de durur. Haziran–Temmuz sıcakları ve sıcak rüzgârlar küçük meyve ve yaprak dökümüne yol açabilir. Kışın ağacın dinlenebilmesi için ortalama sıcaklığın 12–13 °C'nin altına inmesi yeterlidir; 14 °C'nin üzerindeki kış sıcaklıkları verimi ve kaliteyi düşürür. Genç ağaçlar −4 °C'nin altında zarar görür. İçerideki saksı için Clemson 13–18 °C arası aydınlık bir oda önerir.

BATEM, bahçedeki genç portakal ağacında azotlu gübrenin bölünerek, yarısı Şubat yarısı Mart'ta verilmesini, potasyumun erken ilkbaharda, fosforun ise genellikle sonbaharda toprağa gömülerek uygulanmasını önerir. Gübreyi taç izdüşümüne verin ve ardından sulayın. Clemson, Temmuz'dan sonra gübre verilmesinin sürgünleri kışa yumuşak soktuğunu belirtir. Saksıda RHS büyüme döneminde azotu yüksek turunçgil gübresi, kışın dengeli gübre önerir. Kireçli toprakta çinko, demir ve mangan eksikliği sık görülür; en doğru yol toprak ve yaprak analizidir.

BATEM'e göre portakal her yıl çok budanmaz ve sert budama istemez; bahçelerde çoğunlukla 3–4 yılda bir budama yapılır. Yine de kuruyan dallar ve besin sömüren, geç meyveye yatan obur sürgünler her yıl temizlenmelidir. Etek dalları toprağa değmesin diye yerden yaklaşık 50 cm yukarıdan kesilir. Meyve bir yıllık sürgünlerde oluştuğu için sürgün uçlarını hafifçe kısaltmak yan dal ve verim dalı sayısını artırır. NC State Extension budamanın meyve olgunlaştıktan sonra yapılmasını önerir; ilkbahar sürgünü başlamadan önce Mart–Nisan uygun zamandır.

Kökler drenaj deliklerinden çıkmaya başlayınca ilkbaharda bir boy büyük saksıya geçin. NC State Extension portakalın kök bozulmasından hoşlanmadığını belirtir; kök topunu dağıtmadan taşıyın. Clemson yeni saksının eskisinden yalnızca birkaç santim geniş olmasını, kök boğazının toprak seviyesinin üstünde kalmasını ve saksıların 3–5 yılda bir değiştirilmesini önerir. Hafif plastik saksı, havalar soğuduğunda ağacı taşımayı kolaylaştırır. Değiştirmediğiniz yıllarda üstteki toprağı alıp taze harçla tamamlayın.

Portakal fidanları anaç üzerine göz aşısıyla üretilir; aşılı fidan ana ağacın meyve özelliklerini taşır ve daha erken meyveye yatar. Anaç seçimi toprağa ve hastalık riskine göre yapılır. Evde RHS turunçgiller için en kolay yöntem olarak yarı odunsu çeliği önerir. Çekirdekten yetişen portakal uzun yıllar meyve vermeyebilir, meyvesi de ana bitkiye benzemeyebilir; RHS market meyvesinin çekirdeğini hastalık riski nedeniyle önermez. Aşı yerinin altından çıkan sürgünleri kesmeyi unutmayın, yoksa anaç ağacı ele geçirir.

BATEM'e göre limon dışındaki turunçgillerin çiçeklenebilmesi için kışın kısa günlere ve serin bir dinlenmeye ihtiyaç vardır; portakalda çiçeklenmenin tamamı ilkbaharda olur. Kokulu, krem-beyaz çiçekler dal uçlarında altıya kadar salkımlar oluşturur. Çiçekten 7–12 ay sonra meyve olgunlaşır; bu yüzden ağaçta aynı anda hem çiçek hem geçen yılın meyvesi görülebilir. Çiçeklenmede toprağın kurumasına izin vermeyin; su stresi çiçek dökümüne yol açar. Portakal kendine verimlidir, tek ağaç meyve bağlar.

İlkbaharda gübrelemeye başlayın, obur ve kuru dalları alın, donlar geçince saksıyı yavaşça güneşe alıştırarak dışarı çıkarın; çiçeklenmede toprağı kurutmayın. Yazın toprağı sık kontrol edin, gübreyi Temmuz'da bırakın. Sonbaharda gece sıcaklıkları düşerken saksıyı içeri alın. Kasım'dan itibaren olgunlaşan meyveleri kuru havada makasla toplayın. Kışın içerideki ağacı aydınlık ve serin tutun, bahçedeki ağacı don gecelerinde örtün.