Sardunya Bakımı

Sardunyanın bakımı üç alışkanlığa dayanır: bol güneş, toprağı arada kurutmak ve solan çiçekleri koparmak. Balkonda güneşe bakan korkuluk ya da pencere kenarı en iyi yerdir. Çiçek kümesi soldukça sapıyla birlikte dipten koparın; tohuma geçmeyen bitki yeni tomurcuk vermeye devam eder. Sarı ya da kurumuş yaprakları ve dökülen yaprakları saksıdan temizleyin, çünkü kurşuni küf en çok bu artıklarda başlar. Sonbaharda ilk dondan önce bitkiyi ya içeri alın ya da çelik alıp yeni bitki yetiştirin.

Sardunya susuzluğa dayanır, sürekli ıslak topraktan ise zarar görür. Toprağın büyük kısmı kuruyunca, saksının dibinden su gelene kadar sulayın; Clemson Extension toprağın 10–15 cm derinliğe kadar kuruyup kurumadığına bakmayı önerir. Tabakta biriken suyu dökün. Yaz sıcağında bitkinin uzun süre solgun kalmasına izin vermeyin, aksi halde yapraklar sararıp dökülür. Suyu yapraklara değil toprağa verin. Fazla sulama yaprak altında kabarık, mantarımsı lekelere (ödem) yol açar; bu belirtiyi görürseniz sulama aralığını açın ve bitkiyi daha aydınlık yere alın.

Clemson Extension bol çiçek için günde en az dört saat doğrudan güneş ister, NC State tam güneşi (altı saat ve üzeri) önerir. Güney ve batı cepheleri en iyi sonucu verir. Işık yetmezse gövdeler uzar, yapraklar seyrekleşir ve çiçeklenme durur. Güney Türkiye'nin sıcak yazlarında öğle saatlerinde birkaç saat hafif gölge almak çiçeklerin çabuk solmasını önler. Kışı içeride geçiren bitkiyi en aydınlık pencereye koyun.

Kökler havasız ve ıslak kalınca çabuk çürür; bu yüzden iyi drene olan bir karışım şarttır. RHS saksıda torfsuz çok amaçlı kompost ya da toprak esaslı saksı harcı önerir; asma saksıda hafif olan çok amaçlı kompost daha uygundur. Clemson Extension bahçe toprağı, torf ve iri kum ya da perlitin eşit karışımını da uygun bulur. Bahçeye dikilecekse verimli, nötr ile kireçli arası bir toprak seçin. Saksının dibinde mutlaka drenaj deliği olsun.

Sardunya kuru havaya iyi uyum sağlar ve nem artırmaya ihtiyaç duymaz. Tersine, yüksek nem ve fazla su yapraklarda ödem denen kabarık lekelere, serin ve nemli havada da kurşuni küfe (Botrytis) yol açar. Kapalı cam balkon, sera ya da kış bahçesinde havalandırmayı açık tutun, bitkileri birbirine çok sık dizmeyin. Yaprakları püskürtmeyin.

Clemson Extension iç mekânda gündüz 18–21 °C, gece 13 °C civarını ideal verir. Bitki dona hiç dayanmaz; bu yüzden ilkbaharda son don geçtikten sonra dışarı çıkarılır, sonbaharda ilk dondan önce içeri alınır. RHS, köklenmiş çeliklerin ve kışlatılan bitkilerin yaklaşık 7 °C'lik aydınlık ve donsuz bir yerde, kuruya yakın tutulmasını önerir. Sıcak odada ve az ışıkta kışlayan bitki uzun ve zayıf sürgünler verir.

Sardunya gübreye iyi karşılık verir; azot yetmezse bodur kalır ve yaprakları sararır. RHS ilkbaharda 10–14 günde bir dengeli sıvı gübre, çiçek tomurcukları görününce yaz boyunca iki haftada bir potasyumu yüksek bir sıvı gübre (domates gübresi gibi) önerir. Sonbahar ve kışta ayda bire düşürün; dinlenmeye alınıp kurutulan bitkiye hiç gübre vermeyin. Gübreyi her zaman nemli toprağa ve paketteki talimata göre uygulayın.

Çoğu sardunya kendiliğinden dallanır, ama ilkbahar ve yaz başında uç sürgünleri parmakla çimdiklemek daha dolgun bir bitki verir. Çiçek sapları soldukça dipten koparın. İçeride büyümeye devam ederek kışlayan bitkiyi ilkbaharda sert budayın; yer darsa sonbaharda içeri alırken dalları yaklaşık 10 cm'ye kısaltabilirsiniz. Illinois Extension, kese kâğıdında çıplak köklü kışlatılan bitkilerin Mart'ta sağlam, yeşil dokuya kadar kesilmesini önerir.

Kışlatılıp ertesi yıl saksıda tutulacak sardunyayı ilkbaharda, büyüme başlarken taze toprağa alın. Clemson Extension saksının yeterince büyük olmasını ister: küçük saksıda toprak çabuk kurur ve bitki sık sık pörsür. Bitki çok sık soluyorsa bir boy büyük saksıya geçme zamanı gelmiştir. Yeni saksıda da drenaj deliği olsun, tabakta su bekletmeyin.

En kolay yol çeliktir. RHS yumuşak odun çeliklerinin ilkbahardan sonbahara kadar alınabileceğini, kışlatma için en güvenilir yöntemin yaz sonunda çelik almak olduğunu belirtir. Sürgün ucundan 7–10 cm'lik bir parça kesin, alt yapraklarını temizleyin ve perlitli, hafif nemli bir harca dikin. Illinois Extension köklenmenin 4–8 hafta sürdüğünü yazar. Köklenen çelikleri kışı aydınlık bir pencere önünde, toprağı arada kurutarak geçirin. F1 zonal çeşitler kışın sonunda, sıcak bir ortamda tohumdan da yetiştirilebilir.

Bahçe sardunyası ılık aylar boyunca, ilk dona kadar çiçek açar. Çiçekler uzun bir sapın ucunda şemsiyeyi andıran kümeler halindedir ve kırmızı, pembe, somon, beyaz tonlarında olur. Çiçeklenmeyi uzatan iki şey vardır: güneş ve solan çiçeklerin koparılması. Çiçek açmayan bitkide önce ışığı, sonra gübrelemeyi kontrol edin. Tohumdan yetişen tek katlı çeşitlerin çiçekleri kendiliğinden dökülür, bunlarda koparma daha az gerekir.

İlkbaharda kışlatılmış bitkiyi budayın, taze toprağa alın ve son don geçince alıştırarak dışarı çıkarın. Yazın solan çiçekleri koparın, gübrelemeyi sürdürün ve toprağı kontrol edin. Yaz sonunda çelik alın. Sonbaharda ilk dondan önce bitkiyi zararlı ve hastalık açısından inceleyip içeri alın. Kışın aydınlık ve serin bir yerde tutun, sulamayı ve gübrelemeyi azaltın.