Biberiye Bakımı

Biberiyenin üç temel isteği vardır: bol güneş, süzek toprak ve az su. Bitkiyi günde en az altı saat doğrudan güneş alan bir yere dikin ya da saksıyı oraya koyun. Yerleşmiş bahçe bitkisi çoğu zaman ne ek su ne de gübre ister. Çiçeklenme bitince yılda bir kez hafifçe budayın ki bitki dipten çıplaklaşmasın. Mutfak için dal uçlarını yıl boyunca makasla kesebilirsiniz. RHS budamaya rağmen yaşlanıp seyrekleşen bitkilerin yedi sekiz yılda bir yenilenmesini önerir; bunun için önceden çelik alıp köklendirin.

Biberiye kuraklığa dayanır, fazla suya dayanamaz. RHS yeni dikilen bitkinin ilk yılında kurak dönemlerde sulanmasını, yerleşmiş bahçe bitkisinin ise ek su istemediğini belirtir. Saksıdaki bitki daha çabuk kurur: toprağın büyük kısmı kuruyunca saksının altından su gelene kadar sulayın ve tabakta su bırakmayın. Penn State Extension içeride yetişen biberiyede sulamalar arasında harcın biraz kurumasını önerir. Kışın, özellikle yağışlı dönemde, saksıyı saçak altına çekin; soğuk ve ıslak harçta kökler çürür.

Biberiye tam güneş bitkisidir. NC State ve Illinois Extension günde altı saatten fazla doğrudan güneş önerir; kısmi gölgeye katlansa da gölgede seyrek büyür. Bahçede güneye bakan, rüzgârdan korunaklı bir duvar dibi uygun bir yerdir. İçeride en aydınlık, güneye bakan pencereyi seçin ve saksıyı ara sıra çevirin. Penn State Extension pencere ışığı yetmiyorsa bitkinin yaklaşık 15–30 cm uzağa yerleştirilmiş floresan lambalarla günde 14–16 saat aydınlatılabileceğini belirtir. Illinois Extension içeride kışlatılan bitkide en sık sorunun ışık yetersizliği olduğunu belirtir.

Hafif, süzek, hafif asidik ya da nötr bir toprak seçin. NC State biberiyenin kil dışındaki çoğu toprağa uyum sağladığını, ıslak ve nemli koşullara ise dayanıksız olduğunu belirtir. Bahçe toprağınız ağır ve killiyse RHS'nin önerdiği gibi yükseltilmiş yatak ya da saksı kullanın. Saksıda en az 30 cm genişlik ve derinlik, bol drenaj deliği ve toprak esaslı harca hacmin dörtte birine kadar iri kum karıştırın. Dikerken kök topunu derine gömmeyin; RHS köklerin üstünün yalnızca ince bir toprakla örtülmesini önerir.

Biberiye kuru havaya alışkın bir Akdeniz bitkisidir ve yüksek neme düşkün değildir. NC State nemli ve havasız ortamda yapraklarda külleme görülebildiğini belirtir. Bahçede bitkiler arasında en az 45 cm bırakarak hava dolaşımını koruyun. İçeride ise kaloriferli odanın kuru havası yaprakları zorlayabilir; UNH Extension çoğu ev bitkisi için yüzde 40–60 bağıl nemi uygun görür. Penn State Extension saksıları gruplamayı ya da nemli çakıl dolu bir tepsiye koymayı, ılık havalarda pencereyi hafif aralayarak hava akışı sağlamayı önerir.

RHS iki üç yıldır yerinde olan bitkilerin yaklaşık -8 °C'ye kadar dayandığını belirtir; genç bitkileri ise sert don ve soğuk, ıslak toprak öldürebilir. Kışı sert geçen yerlerde bitkiyi saksıda yetiştirin. İçeride Penn State Extension otlar için gündüz 18–21 °C, gece 13–16 °C önerir. Illinois Extension kışlatma için yaklaşık 10–16 °C'lik serin ve çok aydınlık bir yerin en iyisi olduğunu, evlerin çoğunun biberiye için fazla sıcak ve kuru kaldığını belirtir. Kaloriferli salon yerine ısıtılmayan, aydınlık bir oda ya da kapalı balkon seçin.

Biberiye az besinle yetinir. RHS bahçedeki bitkinin gübre istemediğini, bir yıldan uzun süredir aynı saksıda duran bitkiye ise geç ilkbahar ya da yaz başında genel amaçlı granül bir gübre verilebileceğini belirtir. İçeride yetiştirilen otlar için Penn State Extension iki haftada bir, düşük dozda suda çözünen bir gübre önerir ve daha sık gübrelemenin kokuyu ve tadı zayıflatabileceğini ekler. Gübreyi nemli toprağa verin ve kışın gübrelemeyin.

RHS biberiyenin çiçeklenme bittikten sonra yılda bir kez hafifçe budanmasını ve yapraksız yaşlı odunlu kısma kadar kesilmemesini önerir. Budanmayan bitki zamanla uzar, odunlaşır ve dipten çıplaklaşır; yaşlı ve dağınık bitkiler sert budamadan sonra çoğu zaman toparlanmaz. NC State bitkinin sert budamaya dayanabildiğini ve biçim verilebildiğini belirtir, ama ev bahçesinde hafif ve düzenli budama daha az risklidir. Dik çeşitler alçak çit olarak da budanabilir. Mutfak için yaptığınız kesimler de bitkiyi toplu tutar.

Penn State Extension kökler drenaj deliğinden çıkmaya başlayınca saksının ilkbahar başında değiştirilmesini önerir. Yeni saksı bir boy büyük olsun ve bol drenaj deliği bulunsun; harca iri kum karıştırarak süzekliği koruyun. RHS bir yıldan uzun aynı saksıda kalan bitkinin gübreden yararlandığını belirtir; saksı değişimi tükenmiş harcı yenilemenin de yoludur. Kışı içeride geçirecek bitkiyi baştan saksıda yetiştirin; Illinois Extension kışlatmada en iyi sonucun saksıdaki bitkiyle alındığını belirtir.

En kolay yol çeliktir. RHS ilkbahar sonu ve yazın yeni sürgünlerden yumuşak odun, yazın ise yarı odunlaşmış çelikler alınmasını önerir; Illinois Extension da biberiyenin sürgün uçlarından kolayca köklendiğini belirtir. Daldırma için ilkbahar ya da sonbaharda yere yakın bir dalı toprağa yatırıp sabitleyin, köklendiğinde ana bitkiden ayırıp saksıya alın. Tohum yavaş çimlenir; RHS'ye göre tohumdan gelen bitkinin hasat edilecek boya ulaşması birkaç yıl sürer. NC State de çelik ve daldırmanın tohumdan daha kolay sonuç verdiğini belirtir.

Biberiye ilkbahardan yaza kadar uzun bir dönem çiçek açar. NC State çiçeklerin dal boyunca halkalar hâlinde dizilen, iki dudaklı küçük çiçekler olduğunu, renklerinin çeşide göre mavi, lila, beyaz ya da pembe olabildiğini belirtir. Çiçekler arıları ve kelebekleri çeker. Yıllık budamayı çiçeklenme bittikten sonra yapın. Gölgede kalan bitki seyrek büyür; bol çiçek için tam güneş gerekir.

İlkbaharda toprak ısınınca yeni bitkileri dikin, saksıdakileri gerekiyorsa bir boy büyük saksıya alın. Yaz başında çiçeklenme bitince hafif budama yapın ve çelik alın; sıcak, kurak günlerde saksıyı kontrol edin. Sonbaharda daldırma yapabilirsiniz; soğuk kışlı bölgelerde saksıyı ilk sert soğuklardan önce korunaklı, aydınlık ve serin bir yere taşıyın. Kışın sulamayı en aza indirin, saksıyı yağmurdan koruyun ve sert soğuklarda bahçedeki bitkinin üstünü örtün.