Lavanta Bakımı

Lavantanın bakımı az ama yeri doğru olmalı: tam güneş, hızla su süzen toprak ve hava akımı. Dikimden sonraki ilk yaz toprağı düzenli kontrol edin, sonra bahçedeki bitkiyi kendi hâline bırakın. Asıl emek yılda bir yapılan budamadır; bu yapılmazsa bitki birkaç yılda odunlaşır ve ortası açılır. Çok yaşlanmış bir bitkiyi kurtarmaya çalışmak yerine yazın aldığınız çeliklerle yenileyin, çünkü lavanta hızlı yerleşir.

Bahçeye yerleşmiş lavanta, şiddetli kuraklık dışında ek suya pek ihtiyaç duymaz. Saksıdaki bitki ise sınırlı toprakta durduğu için yazın hızla kurur; toprağın büyük kısmı kuruyunca iyice sulayın ve tabakta su bırakmayın. Kışın saksıyı kuruya yakın tutun, mümkünse saçak altında ya da duvar dibinde yağmurdan koruyun. Islak ve soğuk kök, lavantanın en sık ölüm nedenidir.

Günde en az altı saat doğrudan güneş alan bir yer seçin. Güney ya da batıya bakan balkon, bahçe kenarı ve taşlık alanlar uygundur. Yarı gölgede yaşayabilir ama çiçek azalır, gövdeler uzar ve bitki dağınık görünür. Gölgeli, nemli köşelerde uzun süre dayanmaz; burada kök çürüklüğü ve yaprak lekesi de daha sık görülür.

Kuru, fakir ya da orta verimli, kireçli toprakta en iyi gelişir; nötr ile hafif alkali pH uygundur. Ağır, killi ve su tutan toprakta kökler çürür. Böyle bir bahçede lavantayı 20–30 cm yüksekliğinde bir tümseğe ya da yükseltilmiş yatağa dikin. Saksıda torfsuz, toprak esaslı bir karışım kullanın ve hacmin dörtte birine kadar iri kum ya da ince çakıl ekleyin. Büyük drenaj delikli saksı seçin.

Lavanta kuru havayı sever. Missouri Botanik Bahçesi, yüksek yaz neminin bitkiyi zorladığını ve nemli bölgelerde organik malç yerine taş malç kullanılmasını önerir. Karadeniz kıyısı gibi nemli yerlerde bitkiler arasında geniş aralık bırakın ki yapraklar çabuk kurusun. Kapalı ve havasız bir balkon köşesi yerine rüzgâr alan açık bir yer seçin.

Akdeniz kökenli bu tür büyüme döneminde sıcağı sever; bir çalışmada en uygun büyüme aralığı 20–30 °C olarak verilir. İngiliz lavantası RHS'nin H5 sınıfındadır, yani −10 ile −15 °C arasındaki kışlara dayanır. Soğuktan çok kıştaki ıslaklık öldürür; Missouri Botanik Bahçesi kötü drene toprakta ve kar örtüsü olmayan çok soğuk gecelerde bitkinin kışı atlatamayabileceğini belirtir. Fransız ve İspanyol lavantaları daha hassastır.

Lavanta besince fakir toprağı sever ve RHS'ye göre genellikle gübre gerektirmez. Fazla azot yumuşak, gevşek sürgünler ve daha kısa ömürlü bir bitki verir. Yalova Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü tarla yetiştiriciliği için iki üç yılda bir kompost önerir; ticari gübrelemenin toprak analizine göre yapılmasını söyler. Saksıdaki bitkiye birkaç yılda bir taze toprak eklemek yeterlidir.

Her yıl çiçekler solduktan hemen sonra, Ağustos sonu ya da Eylülde budayın. Solmuş çiçek saplarını ve yaklaşık 2,5 cm yapraklı sürgünü kesin; bitki yuvarlak ve sık kalır. İlkbaharda yalnızca dondan zarar görmüş ya da dağılmış uçları hafifçe kırpın. Lavanta yaşlı, yapraksız odunlaşmış gövdeden kolay yeni sürgün vermez; bu yüzden kesimi her zaman yeşil, yapraklı kısımda bırakın. Sonbahar sonunda sert budama yapmayın.

En kolay yol çeliktir. Yaz başından ortasına kadar çiçek tomurcuğu taşımayan genç sürgünlerden çelik alın, alt yapraklarını temizleyin ve süzek bir karışıma dikin; Colorado State Üniversitesi köklenmenin yaklaşık üç hafta sürdüğünü belirtir. Çelikten gelen bitki anacın aynısıdır. Tohum ilkbaharda ekilebilir ama isimli çeşitlerden alınan tohum farklı renk ve boyda bitkiler verebilir. Yalova Enstitüsü tarlada köklü sürgünlerin de kullanıldığını belirtir.

İngiliz lavantası Haziran–Ağustos arasında açar. Solan çiçek saplarını kesmek yeni başak oluşumunu teşvik eder. Kurutmak için başakları çiçeklerin çoğu açmadan, sabah saatlerinde kesin ve demetler hâlinde serin, karanlık, havadar bir yerde asın. Güneşte kurutmak renk ve kokuyu bozar. Çiçek azsa ilk bakılacak şey güneş süresidir.

İlkbaharda, Mart–Mayıs arasında toprak ısınınca yeni bitkileri dikin ve dondan zarar görmüş uçları kırpın. Yazın saksıdaki bitkinin toprağını kontrol edin, çiçekleri kurutmak için başaklar tam açılmadan kesin. Çiçeklenme bitince asıl budamayı yapın ve çelik alın. Sonbahar ve kışta saksıları yağmurdan korunan bir duvar dibine çekin, sulamayı en aza indirin.