Fesleğen Bakımı

Fesleğen üç şey ister: sıcaklık, güneş ve düzenli uç alma. Bir kez yerleştikten sonra bakımı kolaydır. Toprağı nemli ama ıslak olmayan hâlde tutun, sürgün uçlarını düzenli kesin ve çiçek tomurcuklarını görür görmez koparın. Bitkileri sık dikmeyin; RHS sık duran fesleğenin daha erken çiçeğe kalktığını belirtir. Serada ya da kapalı balkonda yetiştiriyorsanız havalandırmaya dikkat edin, mantar hastalıkları durgun ve nemli havada yayılır.

Toprağın üst 2–3 cm'si kuruyunca toprağı derinlemesine ıslatacak şekilde sulayın. RHS fesleğenin köklerinin geceyi ıslak geçirmesinden hoşlanmadığını, bu yüzden mümkünse sabah ve yaprakları ıslatmadan sulamayı önerir. Kuru kalan bitki daha erken çiçeğe kalkar; yazın saksı toprağı çok çabuk kuruduğu için kontrolü sıklaştırın. İçeride saksı tabağında su bırakmayın. Genç fideler fazla sulamaya karşı hassastır ve çökerten gibi kök boğazı hastalıklarına yakalanabilir.

Fesleğen tam güneş ister; UF/IFAS günde en az 6–8 saat doğrudan güneş önerir. Gölgede yetişen fesleğende uçucu yağ azdır ve lezzet zayıflar. Balkonda güneye ya da batıya bakan, rüzgârdan korunaklı bir köşe idealdir. İçeride evin en güneşli penceresinin önünde yetişir, ama Iowa State University iç mekânda yetişen fesleğenin kokusunun ve lezzetinin daha hafif olduğunu belirtir.

Besin maddesince zengin, organik maddeli ve serbest drene olan tınlı toprakları sever. UF/IFAS en uygun pH aralığını 6,0–7,5 olarak verir. Ağır ve su tutan toprakta kökler havasız kalır; RHS bu yüzden fesleğenin saksıda çoğu zaman daha başarılı olduğunu belirtir. Saksıda en az 20 cm genişlik ve derinlikte, drenaj delikli bir kap ve torf içermeyen çok amaçlı kompost kullanın. Aynı yere her yıl fesleğen dikmeyin, kök hastalıkları birikir.

Fesleğen sıcak iklim bitkisidir. Clemson Üniversitesi'ne göre fideler gündüz sıcaklığı sürekli 21–26 °C'ye, gece sıcaklığı 10 °C'nin üstüne çıkmadan bahçeye dikilmemelidir. Sera denemelerinde büyüme 15 °C'den 25 °C'ye doğru belirgin biçimde artmış, 30 °C'ye kadar aynı düzeyde kalmıştır. Tohum 20–24 °C'de iyi çimlenir. Sonbaharda geceler serinlediğinde büyüme durur; ilk dondan önce saksıyı içeri alın ya da son hasadı yapın.

Bahçede yetişen fesleğen çoğu zaman ek gübre istemez. Saksıda besin çabuk tükenir; RHS organik kökenli, dengeli bir sıvı gübreyi, Utah State University ise hasat dönemindeki saksı bitkilerine düzenli besleme önerir. İki üç haftada bir yeterlidir. Azotu abartmayın: Iowa State University ağır azotlu gübrelemeden kaçınmayı önerir, Clemson da aşırı gübrelemeyle hızlanan büyümenin yaprak aromasını azalttığını belirtir. Potasyumca zengin domates gübreleri çiçeklenmeyi teşvik ettiği için fesleğene uygun değildir.

Fesleğende budama, uç almadır. Fide yaklaşık 15 cm boya gelince en üst yaprak çiftini parmaklarınızla koparın; bitki bu noktadan iki yan dal verir. Sonraki haftalarda uzayan her sürgünün ucunu bir yaprak çiftinin hemen üstünden alın. Yaz ortasından itibaren sürgün uçlarında çiçek başakları belirir; yaprak için yetiştiriyorsanız bunları görür görmez koparın. Arılar için bir bitkiyi çiçeğe bırakabilirsiniz.

Fesleğen tohumdan kolay yetişir. Tohumu mart–nisan aylarında içeride küçük saksılara ya da viyollere ekin, tohum yüzeyini çok ince örtün ve 20–24 °C'de tutun; fideler 5–10 günde çıkar. Birkaç yaprak açınca ayrı saksılara alın. Gövde çeliğiyle çoğaltmak daha da kolaydır: yazın çiçeksiz bir sürgünü bir yaprağın hemen altından kesin, alt yapraklarını temizleyip bir bardak suya koyun. Kökler kısa sürede çıkar, sonra saksıya dikin.

Fesleğen yaz ortasından sonuna doğru, sürgün uçlarında kat kat dizilmiş küçük beyaz, pembe ya da mor çiçekler açar. Çiçeklenme yaprak üretimini yavaşlatır ve lezzeti değiştirir; Utah State University yüksek yaz sıcağı ile su stresinin çiçeklenmeyi hızlandırdığını belirtir. Yaprak için tomurcukları koparın. Çiçekler nektarca zengindir ve arıları çeker; birkaç bitkiyi bu amaçla bırakabilirsiniz.

Mart–nisan içeride tohum ekme zamanıdır. Mayısta geceler 10 °C'nin üstüne yerleşince fideleri birkaç gün dışarıda alıştırarak balkona ya da bahçeye dikin. Haziran–eylül hasat, uç alma ve çiçek tomurcuğu koparma dönemidir; sıcak günlerde toprağı sık kontrol edin, mildiyö belirtilerine bakın. Ekimde geceler serinlemeden son hasadı yapın ya da saksıyı güneşli bir pencere önüne alın.