Kayısı Ağacı Bakımı

Kayısıda başarı büyük ölçüde doğru yer seçimine bağlıdır: güneş alan, soğuk hava birikmeyen, süzek topraklı bir yer. Yerleşmiş ağaç her yıl hafif bir budama, yaz boyunca düzenli su ve analize göre gübre ister. Dökülen yaprak, meyve ve kuru dalları ağacın altından temizleyin; hastalıkların çoğu bu artıklarda kışlar. Ağacın dibini yabancı ottan temiz tutun ve her ilkbahar kompost ya da iyi yanmış gübreden bir malç serin.

Kayısı suyu sever ama ıslak ayağı sevmez. Derin killi topraklarda daha seyrek, kumlu ve süzek topraklarda daha sık kontrol edin; toprağın üst 2–3 cm'si kuruyunca kök bölgesine bol su verin. Suyun gövdeye değmemesi için ağacın çevresine bir çanak açın. En kritik dönemler meyvelerin çağla (yeşil ve küçük) olduğu dönem, hasattan hemen önce ve hasattan sonraki yaz aylarıdır; yazın sulama erken kesilirse ertesi ilkbaharda çiçek azalır. Ağır killi toprakta fazla su zamklanmaya ve yaprak sararmasına yol açar.

Tam güneş ister: günde en az 6 saat doğrudan ışık. Bol güneş gören güney yönündeki yamaçlar en iyi sonucu verir. Güneş az aldığında meyve geç ve eksik olgunlaşır, renk tutmaz. Serin yerlerde ağacı güneye bakan sıcak bir duvarın önüne yelpaze biçiminde eğitmek hem olgunlaşmayı hızlandırır hem de çiçekleri dondan korumayı kolaylaştırır. Balkonda saksıda yetiştiriyorsanız güneye ya da batıya bakan, rüzgârsız bir köşe seçin.

Kayısı derin, geçirgen, sıcak ve besince zengin tınlı, hafif kireçli ya da kumlu-tınlı topraklarda en iyi gelişir; toprak pH'ı 6,5–7,5 arasında olmalıdır. Nemli, taban suyu yüksek, su tutan ağır killi topraklardan hiç hoşlanmaz: bu topraklarda kökler havasız kalır, ağaç zamklanır ve kısa sürede kuruyabilir. Böyle bir yerde dikim yapılmışsa drenaj kanalı açın. Toprağınız fakirse dikim çukurundan çıkan toprağa bir kova iyi yanmış kompost karıştırın. Saksıda en az 45 cm çapında bir kap ve toprak esaslı bir karışım kullanın.

Kayısı kuru bir ilkbahar ister. Havadaki nemin çok düşük olması meyve dökümünü artırır; nemin yüksek ve yağışın fazla olması ise çiçek monilyası ve yaprakdelen (çil) gibi mantar hastalıklarını şiddetlendirir. Nemli bölgelerde tacın ortasını açık tutan goble (kase) şekli havalanmayı sağlar. Karadeniz'in çok nemli doğu kesiminde kayısının iyi sonuç vermemesinin nedeni de budur.

Kayısı kışı belirgin soğuk, yazı sıcak geçen yerlerde yetişir. Çeşitlerin kış soğuklama ihtiyacı çok farklıdır: Earligold gibi erkenci çeşitler 200–400 saat, Hasanbey gibi geççi çeşitler 1600 saate kadar soğuk ister. Asıl tehlike ilkbahar geç donlarıdır; ağacı yüksekten taçlandırmak, geç çiçek açan çeşit seçmek ve aşırı ya da geç sulamadan kaçınmak don zararını azaltır. Evde çiçek açıkken don bekleniyorsa ağacı geceleri örtüyle koruyun. Yazın sıcaklık aniden ve çok yükselirse yaprakta ve meyvede güneş yanığı görülür.

Kayısı gübrelemeye iyi cevap verir, ama dozu toprak ve yaprak analizi belirlemelidir. Gübrelemeyi tomurcuklar patlarken başlatın, azotu birkaç parçaya bölerek verin ve en geç Ağustos ortasında bitirin. Azot fazlası sürgünü uzatır, olgunlaşmayı geciktirir ve ağacı dona karşı hassaslaştırır; potasyum ise meyvenin rengini ve tadını iyileştirir, kuraklık ve dona direnci artırır. Kireçli topraklarda demir ve çinko eksikliği görülebilir. Saksıdaki ağaca büyüme döneminde iki haftada bir potasyumca zengin sıvı gübre verin.

Budama ağaçlar dinlenmeye girdikten sonra uyanmadan önce yapılır; kışı sert geçen yerlerde şiddetli donlardan önce budamayın. Genç ağaca üç yılda goble (kase) ya da değişik doruk dallı şekil verilir. Verim çağındaki kayısı az budanır: yalnız kuru, hastalıklı, kırık ve ışığı engelleyen iç içe dallar kesilir. Sert budamada ağaç zamk akıtır; kalın dal alınacaksa iş 2–3 yıla yayılmalıdır. Dalı tırnak (kısa bir parça) bırakmadan kesin, derin yaralara aşı macunu sürün ve kuru bir günü seçin; yağışlı havada açılan yaralardan bakteriyel kanser girer.

Kayısı fidanı aşıyla üretilir; bu yöntem kolay ve ucuzdur. Türkiye'de anaç olarak çoğunlukla zerdali (yabani kayısı) çöğürü kullanılır; kireçli ve kurak topraklara dayanıklıdır ama ağaç ürüne birkaç yıl geç yatar. Taban suyu yüksek, su tutan killi topraklarda erik anaçları önerilir. Çekirdekten yetiştirilen ağaç ana bitkiye benzemeyebilir; istediğiniz çeşidin aşılı fidanını sertifikalı bir fidanlıktan alın.

Kayısı ılıman iklim meyveleri içinde en erken çiçek açan türlerdendir; kış sonu ya da erken ilkbaharda, yapraklardan önce pembe tomurcuklar beyaz çiçeklere dönüşür. Çeşitlerin çoğu kendine verimlidir, ama Aprikoz gibi kendine kısır çeşitler tozlayıcı ister. Çiçeklenme döneminde esen soğuk rüzgârlar ve don meyve tutumunu düşürür. Çiçeklerin açtığı dönemde tozlayıcı arı az olduğundan saksıdaki ya da duvara yaslı ağaçta çiçekleri yumuşak bir fırçayla elle tozlayabilirsiniz.

Şubat–Mart: budama ve fidan dikimi; çiçek açınca don uyarılarını izleyin. Nisan–Mayıs: çiçek monilyasıyla kuruyan sürgünleri kesin, çekirdek sertleşmeye başlarken sofralık çeşitlerde meyveleri seyreltin. Haziran–Temmuz: hasat. Ağustos–Eylül: hasattan sonra da toprağın kurumasına izin vermeyin, gübrelemeyi Ağustos ortasında bitirin. Sonbahar: yere düşen ve dalda mumyalaşan meyveleri toplayıp bahçeden uzaklaştırın.