Şeftali Ağacı Bakımı

Şeftalide yılın üç işi belirleyicidir: kış sonunda budama, ilkbaharda çiçeği dondan ve yaprağı kıvırcıklıktan korumak, yaz başında meyve seyreltmek. Ağaç kendine verimlidir, tek ağaç ürün verir. Ancak erken çiçek açtığı dönemde tozlayıcı böcek azdır; saksıdaki ya da duvara yaslı ağaçta çiçeklerin ortasına birkaç kuru ve güneşli gün yumuşak bir fırçayla dokunarak elle tozlama yapabilirsiniz. İlkbaharda ağacın dibine iyi yanmış kompost serin, ama malçı gövdeye değdirmeyin.

Şeftali sert çekirdekli meyveler arasında suyu en çok isteyen türdür; çekirdek oluştuktan sonra ihtiyacı artar. Toprağın üst 2–3 cm'si kuruyunca kök bölgesini tamamen ıslatacak kadar bol su verin; az ve sık sulama kökleri yüzeyde tutar. Hasattan 3–4 hafta önceki sulamalar meyveyi iriltir ve rengini parlatır. Düzensiz sulama meyvenin küçük kalmasına ve olgunlaşmadan dökülmesine, olgunlaşma döneminde aşırı su ya da ardı ardına yağmur ise çatlamaya yol açar. Saksıdaki ağaçta toprak yaz boyunca eşit nemde kalmalı, kışın ıslak ve soğuk kalmamalıdır.

Tam güneş ister: günde en az 6 saat doğrudan ışık. Gölgede kalan dallarda çiçek gözü az oluşur, meyve geç renklenir ve tatsız olur. Bahçede güneye ya da güneybatıya bakan, soğuk rüzgârdan korunan bir yer seçin. Duvar önüne yelpaze biçiminde eğitilen ağaç duvarın biriktirdiği ısıdan yararlanır ve meyvesi daha iyi olgunlaşır. Balkonda saksıyla yetiştiriyorsanız öğleden sonra da güneş alan bir köşe tercih edin.

Şeftali derin, süzek ve çabuk ısınan toprakları sever; kumlu, tınlı, çakıllı ve alüvyal topraklar uygundur. Toprak pH'ı 6–7 arasında olmalıdır. Ağır, nemli ve soğuk killi toprakta sürgünler olgunlaşamaz ve gövdede zamklanma başlar; taban suyu yüzeye 2 metreden yakınsa şeftali dikmeyin. Toprağınız fakirse dikim çukurundan çıkan toprağa bir kova iyi yanmış kompost karıştırıp geri doldurun. Saksıda en az 45 cm genişlik ve derinlikte bir kap ile toprak esaslı, turba içermeyen bir karışım kullanın.

Şeftali açık havada yetiştiği için havanın nemini değiştiremezsiniz, ama nemin etkisini bilmek işe yarar. Yaprak kıvırcıklığı ilkbaharda yağmurlu ve nemli havalarda yayılır; tomurcukların patladığı dönemde yaprakları kuru tutmak enfeksiyonu önler. Nemli bölgelerde tacın ortasını açık bırakan goble (kase) şekli havalanmayı artırır ve mantar hastalıklarını azaltır. Kurak bölgelerde ise tacı daha kapalı tutmak gövdeyi ve meyveyi güneş yanığından korur.

Şeftali kışın −18 °C'ye kadar dayanır; bunun altında gözler ve bir yıllık sürgünler, −25 °C'de ağaç donar. Asıl risk ilkbahar geç donlarıdır: açılmamış tomurcuk −5/−6 °C'de, açmış çiçek −3 °C'de zarar görür, küçük meyveler de etkilenir. Çeşitler 250 ile 1250 saat arasında kış soğuğuna ihtiyaç duyar; bu karşılanmazsa çiçek tomurcukları dökülür, çiçeklenme gecikir ve düzensizleşir. Çiçek varken don bekleniyorsa ağacı geceleri çuval bezi ya da örtüyle, çiçeklere değmeyecek şekilde kazıklarla destekleyerek örtün ve gündüz açın.

Şeftali hızlı büyüyen ve çok ürün veren bir ağaçtır; beslenmesi zayıf kalırsa gelişme durur. Bahçede en doğru yol toprak ve yaprak analizi yaptırıp sonuca göre gübrelemektir. Genel olarak 2–3 yılda bir iyi yanmış çiftlik gübresi verin ya da sonbaharda bir yeşil gübre bitkisi ekip toprağa karıştırın. İlkbaharda sürgün uçlarındaki genç yapraklarda damarlar yeşil kalıp aralar sararıyorsa demir eksikliği (kloroz) düşünülür. Saksıdaki ağaca büyüme döneminde iki haftada bir potasyumca zengin sıvı gübre verin.

Meyve bir yıllık dallarda oluştuğu için şeftali her yıl budanır. İlk yıllarda nemli bölgelerde ortası açık goble (kase) şekli verilir; ana dallar gövdeden eşit aralıklarla çıkacak şekilde seçilir. Verim çağındaki ağaçta meyve verecek sürgünlerin ucu kesilmez; sık, tacın içine doğru büyüyen, çaprazlaşan, kırık ve hastalıklı dallar dipten çıkarılır. Meyve vermiş eski odunun bir kısmını genç yan dallara kadar geri almak yeni sürgünü teşvik eder. Kesimleri kuru bir günde yapın; yağışlı havada açılan yaralardan bakteriyel kanser ve gümüş yaprak hastalığı girer.

Şeftali fidanı aşıyla üretilir; en çok durgun T göz aşısı kullanılır, anaç olarak şeftali çöğürü ya da GF-677 gibi klon anaçlar tercih edilir. Yeşil çelik ve odun çeliğiyle köklendirme mümkündür ama ekonomik değildir. Marketten alınan meyvenin çekirdeğinden yetişen ağaç ana bitkiye benzemeyebilir, yıllarca meyve vermeyebilir ve hastalık taşıyabilir. İstediğiniz çeşidin aşılı fidanını sertifikalı bir fidanlıktan almak en doğru yoldur.

Şeftali erken çiçek açan meyve türlerindendir; Marmara'da çiçekler çoğunlukla Mart–Nisan'da, yapraklar açılmadan ya da onlarla birlikte görülür. Çeşitlerin çoğu kendine verimlidir ve tek ağaç yeterlidir; J.H. Hale gibi çiçek tozu kısır birkaç çeşit tozlayıcı ister. Çiçeklenme sırasında don, soğuk rüzgâr ve arı azlığı meyve tutumunu düşürür. Kış soğuklama ihtiyacı karşılanmamış ağaçta çiçek tomurcukları dökülür ve çiçeklenme düzensizleşir.

Kış sonu (Şubat–Mart): budama ve fidan dikimi. İlkbahar: çiçeği dondan koruyun, yeni yapraklarda kıvırcıklık belirtilerine bakın, ağacın dibine malç serin. Haziran: çekirdek sertleşmeden önce meyveleri seyreltin, aralarında 15–20 cm kalsın. Temmuz–Eylül: çeşide göre hasat; olgunlaşan meyveleri birkaç gün arayla birkaç kez toplayın. Sonbahar: dökülen yaprakları ve ağaçta kurumuş kalan meyveleri toplayıp bahçeden uzaklaştırın.